Στειακός χορός

Στειακός χορός

 

Ο στειακός χορός είναι παραδοσιακός χορός της Σητείας, στην ανατολική Κρήτη. Ανήκει στην κατηγορία των πηδηχτών κρητικών χορών και χορεύεται σε ρυθμό 2/4. Ο σχηματισμός του είναι κυρίως κυκλικός και συμμετέχουν άνδρες και γυναίκες.

 

Ο χορός συνδέεται με την κοινωνική ζωή της τοπικής κοινότητας και χορευόταν και χορεύεται σε γάμους, πανηγύρια και γλέντια. Πρόκειται για χορό συλλογικό, χωρίς έντονη διάκριση ρόλων ή έμφαση στην ατομική επίδειξη.

 

Η μουσική συνοδεία γίνεται κυρίως με βιολί και λαούτο. Η μουσική έχει μελωδικό χαρακτήρα και σταθερό ρυθμό, χωρίς έντονο πολεμικό ή επιδεικτικό ύφος, στοιχείο που χαρακτηρίζει γενικότερα τη μουσική παράδοση της ανατολικής Κρήτης.

 

Κινησιολογικά, ο στειακός χαρακτηρίζεται από μικρά και γρήγορα βήματα, ελαφρά πηδήματα και συνεχή κάμψη των γονάτων. Οι κινήσεις του σώματος είναι ήπιες και περιορισμένες, χωρίς μεγάλους διασκελισμούς. Ο κυκλικός σχηματισμός και το χαλαρό πιάσιμο των χεριών υπογραμμίζουν τη συλλογική συμμετοχή των χορευτών.

 

Τα κινητικά στοιχεία του χορού συνδέονται με την έκφραση χαράς και ζωντάνιας. Η έμφαση δίνεται στον κοινό ρυθμό και στη συνοχή της ομάδας και όχι στον ατομικό αυτοσχεδιασμό.

 

Ο στειακός χορός συνοδεύεται συχνά από μαντινάδες. Ο δεκαπεντασύλλαβος στίχος προσαρμόζεται στον ρυθμό 2/4 και εκτελείται παράλληλα με τον χορό, χωρίς να διακόπτεται η κίνηση του κύκλου. Η σταθερότητα των βημάτων διευκολύνει την ακρόαση και την κατανόηση του λόγου.

 

Οι μαντινάδες που συνοδεύουν τον στειακό είναι κυρίως ερωτικές και βιωματικές και αναφέρονται στην καθημερινή ζωή, στις ανθρώπινες σχέσεις, στη χαρά, στη λύπη και στη ξενιτιά. Ο αυτοσχεδιασμός των στίχων είναι συχνός στο πλαίσιο του γλεντιού και οι μαντινάδες μπορεί να απευθύνονται σε πρόσωπα που συμμετέχουν στον χορό. Ο λόγος και η κίνηση λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο μέσα στο κοινωνικό γεγονός.

 

Σε σύγκριση με άλλους κρητικούς χορούς, ιδιαίτερα της δυτικής Κρήτης, ο στειακός παρουσιάζει ηπιότερο χαρακτήρα και δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη συλλογικότητα και τη χαρούμενη συμμετοχή.

 

Παρακάτω είναι μια συλλογή από μαντινάδες που ταιριάζουν με τη διάθεση του στειακού χορού ή γενικά με χορευτικό κρητικό γλέντι. Οι περισσότερες μπορούν να ειπωθούν ενώ χορεύει ο κύκλος ή πριν ξεκινήσει ο χορός — και είναι δεκαπεντασύλλαβοι στίχοι, παραδοσιακής μορφής μαντινάδες που χρησιμοποιούνται σε χορό και κοινωνικές εκδηλώσεις στην Κρήτη:

1.
Ο έρωτας είναι τρελός
κι όπου βρεθεί χορεύει,
κοπέλια κοπελιές γελά
και στο χορό τους σέρνει.

 

2.
Ντελικανίδες και όμορφες
χορεύουνε με χάρη,
κι άμα ταιριάζουν στο χορό
ταιριάζουν και στα κάλλη.

 

3.
Ο μερακλής ο άνθρωπος
φαίνεται, δίχως άλλο,
απ’ την καλή του την καρδιά
κι απ’ του χορού το ζάλο.

 

4.
Μια μαντινάδα θα σας πω,
ένα στιχάκι μόνο,
απόψε τραγούδια και χορός
να διώξουνε τον πόνο.

 

 

Φωτογραφία: cretanbeaches.com

 

«Όποιον πάρει ο Χάρος», «Πάμε σαν τους στραβούς στον Άδη» – Η απίστευτη ιστορία για την προέλευση των φράσεων

«Όποιον πάρει ο Χάρος», «Πάμε σαν τους στραβούς στον Άδη» – Η απίστευτη ιστορία για την προέλευση των φράσεων

 

Φράσεις που ακούγονται μακάβριες και ίσως και απόκοσμες, βρίσκονται ωστόσο σε καθημερινή διάταξη στο λεξιλόγιό μας. Και μπορεί να θεωρούμε ότι έτσι απλά… προέκυψαν, ή ότι κάποιος τις είπε και έκτοτε τις υιοθετήσαμε. Παρ’ όλα αυτά, μια διεξοδική αναζήτηση στην ελληνική λαογραφία θα αποδείξει πως τίποτα τελικά δεν έχει προκύπτει τυχαία.

 

Πως προέκυψαν, λοιπόν, οι πασίγνωστες φράσεις «Όποιον πάρει ο Χάρος» ή «Πάμε σαν τους στραβούς στον Άδη»; Διαβάστε την ιστορία τους και σίγουρα θα εκπλαγείτε και εσείς!

 

….Κι όποιον πάρει ο Χάρος

Ο Θεός έστειλε µια φορά τον Χάρο να πάρει την ψυχή µιας πεντάµορφης κοπέλας. Η κοπέλα έπεσε στα πόδια και τον παρακαλούσε, ο Χάρος λύγισε, της χάρισε τη ζωή και γύρισε στον Θεό µε άδεια χέρια.

Θύµωσε ο Θεός για την παρακοή του Χάρου, του έδωσε ένα χαστούκι και τον κούφανε, να µην ακούει πια θρήνους και µοιρολόγια και λυπάται.

Τον έστειλε άλλη φορά να πάρει την ψυχή ενός λεβεντονιού. Και µόνο που τον είδε ο Χάρος σπάραξε η καρδιά του, άφησε τον λεβεντονιό να χαρεί τη νιότη και την οµορφιά του και γύρισε πάλι στον Θεό µε άδεια χέρια.

Καινούργιο χαστούκι του Θεού και ο Χάρος απόµεινε για πάντα στραβός.

Από τότε ο Χάρος έγινε σκληρός και αδυσώπητος, παίρνει στην τύχη όποιον βρει µπροστά του, νέο ή γέρο, όµορφο ή άσχηµο, πλούσιο ή φτωχό και οδηγεί την ψυχή του στο υπόγειο βασίλειό του, τον Άδη ή Κάτω Κόσµο.

 

Πάμε σα στραβοί στον Άδη…

Εκεί, λοιπόν, στον Κάτω Κόσµο, που έφερε ο Χάρος τις ψυχές, είναι παγωνιά και µαυρίλα. Οι ψυχές πορεύονται ψηλαφητά, κρατώντας και ακολουθώντας η µια την άλλη.

Οι ζωντανοί, για να φωτίσουν λίγο το δρόµο των ψυχών, ανάβουν στους τάφους των νεκρών καντήλια. Το καντήλι πρέπει ν’ ανάβει κάθε βράδυ σαράντα µέρες µετά τον θάνατο.

Όταν περάσουν οι σαράντα µέρες πρέπει ν’ ανάβει κάθε Σάββατο και απαραίτητα τα Ψυχοσάββατα, ώσπου να κλείσουν τρία χρόνια.

Αν οι ζωντανοί παραµελούν το άναµµα του καντηλιού, οι ψυχές θλίβονται και αγανακτούν, που οι αγαπηµένοι τους ξέχασαν και πια δεν τους θυµούνται.

 

( Από το βιβλίο του Γιώργου Αλβανού « Το χωριό µου Βασιλικά Λέσβου » )

 

Πηγή: dogma.gr/

 

Η χρήση του μαντηλιού στους παραδοσιακούς χορούς

Η χρήση του μαντηλιού στους παραδοσιακούς χορούς

 

Η χρήση του μαντηλιού στους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς επιτελεί πολλαπλούς ρόλους, από πρακτικούς έως συμβολικούς και κοινωνικούς.

 

Πρακτική και Τεχνική Χρήση

• Στήριγμα για τον Πρωτοχορευτή: Σε απαιτητικούς χορούς όπως ο Τσάμικος, ο πρωτοχορευτής κρατά το μαντήλι για να στηρίζεται στον δεύτερο χορευτή, διευκολύνοντας την εκτέλεση δύσκολων φιγουρών και αλμάτων.
• Υγιεινή και Κράτημα: Χρησιμοποιείται για να μην έρχονται σε άμεση επαφή τα ιδρωμένα χέρια των χορευτών, αποτρέποντας τη γλίστρημα κατά τη διάρκεια του χορού. 

 

Κοινωνικός και Ηθικός Συμβολισμός

• Αποφυγή Σωματικής Επαφής: Ιστορικά, το μαντήλι επέτρεπε σε άνδρες και γυναίκες να χορεύουν μαζί χωρίς να αγγίζονται τα γυμνά τους χέρια, τηρώντας τους κώδικες τιμής και σεμνότητας της εποχής.
• Υποχρεωτικότητα στις Γυναίκες: Για λόγους ευπρέπειας, η χρήση του μαντηλιού ήταν συχνά υποχρεωτική για τις γυναίκες στους δημόσιους χορούς.
• Έθιμα Αρραβώνα: Σε ορισμένες περιοχές, η αρπαγή του μαντηλιού από το κεφάλι μιας κοπέλας μπορούσε να θεωρηθεί πρόταση ή δέσμευση για αρραβώνα. 

 

Εκφραστικός και Τελετουργικός Ρόλος

• Επίδειξη Δεξιοτεχνίας: Ο πρωτοχορευτής «ανεμίζει» το μαντήλι για να δώσει το σύνθημα της έναρξης ή για να υπογραμμίσει τη χορευτική του δεινότητα.
• Ρυθμός και Κίνηση: Στις γυναίκες, το μαντήλι βοηθά στον συντονισμό του λικνίσματος και στην ανάδειξη της χάρης των κινήσεων.
• Χοροί των Μαντηλιών: Υπάρχουν συγκεκριμένοι χοροί, όπως ο «Μαντηλάτος» στη Θράκη ή οι «Χοροί των Μαντηλιών» στην Καππαδοκία, όπου το αντικείμενο αποτελεί το κεντρικό στοιχείο της χορογραφίας. 

 

Πέρα από τις πρακτικές και κοινωνικές χρήσεις, το μαντήλι κατέχει κεντρική θέση στη λαογραφία και την τελετουργία των ελληνικών χορών, λειτουργώντας ως προέκταση του σώματος και του συναισθήματος των χορευτών.

 

Ιστορικές και Λαογραφικές Λεπτομέρειες

• Προέλευση: Η χρήση του ανάγεται στην αρχαιότητα, όπου ένα παρόμοιο κομμάτι υφάσματος ονομαζόταν «σουβάριο» και χρησιμοποιούνταν κυρίως για τον καθαρισμό του ιδρώτα.
• Ο Μαντηλάτος Χορός: Στη Θράκη, ο χορός «Μαντηλάτος» πήρε το όνομά του από το γεγονός ότι οι χορευτές κρατούν μαντήλια στα χέρια, τα οποία κουνούν ρυθμικά αντικριστά.
• Σύμβολο στην Ικαρία: Στον Ικαριώτικο χορό, οι κινήσεις με το μαντήλι είναι αναπόσπαστο κομμάτι που συμβολίζει την τοπική ταυτότητα και τη σύνδεση της κοινότητας. 

 

Τελετουργικός Ρόλος στους Γάμους

• Ο Χορός του Γαμπρού και της Νύφης: Σε παραδοσιακούς γάμους, ο γαμπρός προσφέρει το μαντήλι στη νύφη για να την οδηγήσει στον χορό. Αυτή η κίνηση συμβολίζει τη δέσμευση και την προστασία.
• Το «Μαντήλι της Νύφης»: Σε ορισμένες περιοχές, το μαντήλι που κρατά η νύφη κατά τον χορό είναι συχνά κεντημένο με ιδιαίτερα μοτίβα που αντιπροσωπεύουν την καταγωγή και την κοινωνική της θέση. 

 

Τεχνική Βοήθεια στον Αυτοσχεδιασμό

• Στήριξη και Ισορροπία: Σε χορούς όπως ο Τσάμικος, ο Πεντοζάλης ή ο Μαλεβιζιώτης, ο δεύτερος χορευτής κρατά την άκρη του μαντηλιού για να «κρατά» και να σταθεροποιεί τον πρωτοχορευτή, επιτρέποντάς του να κάνει άλματα και φιγούρες με μεγαλύτερη ασφάλεια.
• Ελευθερία Κινήσεων: Ακόμη και στον Καλαματιανό, η χρήση του μαντηλιού αντί της άμεσης επαφής των χεριών δίνει στον οδηγό του χορού τη δυνατότητα για πιο περίτεχνες στροφές και κινήσεις. 

 

Συμβολική Επικοινωνία

• Η «Γλώσσα» των Χρωμάτων: Ιστορικά, το χρώμα του μαντηλιού μπορούσε να μεταφέρει μηνύματα. Για παράδειγμα, το λευκό συμβόλιζε την αγνή αγάπη, ενώ το κόκκινο το πάθος.
• Συναίσθημα και Χαρά: Το κούνημα του μαντηλιού ψηλά στον αέρα είναι μια παγκόσμια κίνηση έκφρασης ενθουσιασμού και «κεφιού» κατά τη διάρκεια του γλεντιού. 

 

Πηγή: ΑΙ

Φωτογραφία: mixanitouxronou.gr

 

 

«Λούλλα μου, Μαρούλλα μου» | Κυπριακό τραγούδι

«Λούλλα μου, Μαρούλλα μου» | Κυπριακό τραγούδι

Κυπριακό τραγούδι της αγάπης από την περιοχή της Κύπρου. Σε διάφορες στιχουργικές εκδοχές συναντάται σε όλα τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, καθώς και στη Μικρά Ασία («Μια μαύρη πέτρα του γιαλού»). Η μελωδία είναι σε κάθε εκδοχή λίγο - πολύ η ίδια, αλλά διαφοροποιείται η ρυθμική αγωγή.

 

Το τραγούδι αναφέρεται ως «Τραγούδι ερωτικόν» στον δίσκο βινυλίου που κυκλοφόρησε το 1973 και μέσα στον οποίον εμπεριέχεται. Τραγουδά ο επί 70 χρόνια, Άρχων Πρωτοψάλτης της Εκκλησίας της Κύπρου Θεόδουλος Καλλίνικος, συνοδεία χορωδίας. Υπήρξε μουσικολόγος, μελοποιός και δάσκαλος και το σπουδαιότερο, ήταν ο πρώτος που συνέλεξε, κατέγραψε και μελέτησε την παραδοσιακή μουσική της Κύπρου. Μάλιστα, η έρευνά του είχε ξεκινήσει ήδη από το 1924 μέχρι και περίπου το 1948. Επισκέφθηκε ολόκληρη σχεδόν την Κύπρο και κατέγραψε, κάτω από αντίξοες συνθήκες, και έφερε στην επιφάνεια πολλά Κυπριακά δημοτικά τραγούδια.

 

ΔΙΣΚΟΣ:

Τραγούδια της Κύπρου / Folk songs Of Cyprus [1973]

Τραγούδι: Θεόδουλος Καλλίνικος

Άγνωστοι οι υπόλοιποι συντελεστές.

 

Ακούστε το τραγούδι:

https://www.youtube.com/watch?v=TfRRI6BG9vY

 

 

Οι στίχοι:

Εψές η νύκτα ’σιόνιζεν,

Λούλλα μου, Μαρούλλα μου

τζαι τα πουλιά μαρκώσαν.

Τζ’ εγιώνι μεσ’ τ’ αγκάλια της,

Λούλλα μου, Μαρούλλα μου

κρυότην εν ένωσα.

 

Αν βουληθούν τα χείλη σου

Λούλλα μου, Μαρούλλα μου

τζιαι πούν εν μ’ αγαπούσιν,

τα μάθκια σου να ν' ανοιχτά

Λούλλα μου, Μαρούλλα μου,

τζιαί φως να μεν έχουσιν.

 

Εις τον γυρόν της θάλασσας,

Λούλλα μου, Μαρούλλα μου

να πα’ να ορκιστούμεν.

Τζ’ ως πο 'χ’ η θάλασσα νερόν,

Λούλλα μου, Μαρούλλα μου

να μεν ποχωριστούμεν.

 

Πηγή: Youtube - #greek_folk_music

 

Έθιμα και παραδόσεις των Θεοφανείων σε κάθε γωνιά της Ελλάδας

Έθιμα και παραδόσεις των Θεοφανείων σε κάθε γωνιά της Ελλάδας

 

Σύνταξη Συντακτική ομάδα ertnews.gr

 

 

Με αγιασμό και ρίψη του σταυρού στη θάλασσα, γιορτάζεται η βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο ανήμερα τα Θεοφάνεια. Οι πιο τολμηροί θα βουτήξουν στα παγωμένα νερά της θάλασσας σε λιμάνια, αλλά και σε ποτάμια και λίμνες, και θα συναγωνιστούν ποιος θα πιάσει τον σταυρό.

 

Αυτός που θα τον ανεβάσει στην επιφάνεια οι πιστοί θεωρούν ότι θα έχει καλή τύχη και υγεία όλο το χρόνο. Παράλληλα όμως πληθώρα εθίμων και παραδόσεων, με «ρίζες» βαθιά κρυμμένες στον χρόνο συνεχίζουν να αναβιώνουν κάθε χρόνο αυτές τις μέρες, μετά τη λήξη του Δωδεκαήμερου και ενώ έχουν αποχωρήσει από την επιφάνεια της γης οι «καλικάντζαροι», τα γνωστά δαιμόνια της λαϊκής μας παράδοσης.

 

Στη Μακεδονία και σε άλλες περιοχές της χώρας ποικίλα είναι τα δρώμενα, που έχουν τις ρίζες τους στη διονυσιακή λατρεία. Κυριαρχούν οι μεταμφιέσεις, τα κουδούνια, τα τραγούδια, οι χοροί και οι αναπαραστάσεις. Ραγκουτσάρια, Τζαμαλάρια, Φωταράδες, Αράπηδες, Κουδουνοφόροι και Καμήλες είναι ορισμένα από τα έθιμα που λαμβάνουν χώρα τις γιορτινές ημέρες. Σχετίζονται με την απομάκρυνση των κακών πνευμάτων, τη γονιμότητα του ανθρώπου και την ευφορία της γης.

 

«Οι Αράπηδες»

Ανήμερα των Θεοφανείων στη Δημοτική Κοινότητας Νικήσιανης του δήμου Παγγαίου, στο Μοναστηράκι, στον Ξηροπόταμο και στο Βώλακα της Δράμας, τελείται με διάφορες παραλλαγές ένα δρώμενο γνωστό ως Αράπηδες, επειδή στην μεταμφίεση των πρωταγωνιστών κυριαρχεί το μαύρο χρώμα: μαύρες φλοκωτές κάπες και εντυπωσιακές υψικόρυφες προσωπίδες, κεφαλοστολές από γιδοπροβιές.

 

Στο γραφικό ορεινό οικισμό της Νικήσιανης του δήμου Παγγαίου, το πανάρχαιο έθιμο των Αράπηδων τελείται κάθε χρόνο ανήμερα των Θεοφανείων. Η ιστορία του μεγάλη και ο συμβολισμός του μοναδικός. Αναπαριστά τη μάχη της ζωής και του θανάτου. Παλικάρια και παιδιά ντυμένα με προβιές και ζωσμένα με βαριά κουδούνια, βγαίνουν στα σοκάκια του χωριού και με τον εκκωφαντικό θόρυβο των κουδουνιών ξορκίζουν το κακό φέρνοντας το αισιόδοξο μήνυμα της ζωής. Τα χορευτικά τμήματα του πολιτιστικού χορεύουν ντόπιους χορούς συνοδευόμενα από παραδοσιακές μουσικές.

 

«Τα Μπαμπούγερα της Καλής Βρύσης»

Τραγόμορφες φιγούρες των «Μπαμπούγερων», μορφές που ξεπηδούν από τη λατρεία της Μητέρας Γης και του θεού Διονύσου. Άνθρωποι μεταμφιεσμένοι με κατσικοδέρματα και με πρόσωπα μαυρισμένα με αιθάλη, τραγουδούν και χορεύουν, ξορκίζοντας τα κακά πνεύματα. Έτσι και φέτος ανήμερα των Θεοφανείων πραγματοποιούνται τα «Μπαμπούγερα» στην Καλή Βρύση με πλήθος κόσμου να παρακολουθεί το δρώμενο.

 

«Οι Μωμόγεροι»

Πρόκειται για ένα λαϊκό σατυρικό δρώμενο με προθεατρική μορφή. Τελείται από τους Πόντιους με παραλλαγές σε διάφορες περιοχές. Αναπαρίσταται στις αυλές των σπιτιών και στις πλατείες τις ημέρες του Δωδεκαημέρου. Κύριο πρόσωπο ο Μωμόγερος, η Κιτί Γοτσάς με θίασο συντελεστών όπως η νύφη και ο γαμπρός, ο Αλής, ο πατέρας, ο γιατρός, ο οργανοπαίχτης, ο κοζυμπάρος, ο χωροφύλακας, δυο μικροί διάβολοι, η έγκυος γυναίκα και η συνοδεία.

 

Τα «Σάγια» στη Νέα Καρβάλα

Στην τοπική κοινότητα της Νέας Καρβάλης, ανατολικά του δήμου Καβάλας κάθε χρόνο την παραμονή των Θεοφανείων αναβιώνουν τα «Σάγια», ένα έθιμο που τηρούνταν σε όλη την Καππαδοκία. Το έθιμο αυτό αποτελεί μια σύνθετη τελετουργική πράξη η οποία περιέχει και λατρευτική διάσταση και έχει ως κύριο σκοπό την ευημερία, δηλαδή την καλοχρονιά, στοιχείο που τονίζεται με την πυρά, τις ευχές, τους χορούς και τα τραγούδια.

 

Στην πλατεία της Νέας Καρβάλης, μπροστά από το ναό του Αγίου Γρηγορίου, οι κάτοικοι ανάβουν μεγάλες φωτιές. Οι φλόγες ανεβαίνουν ψηλά και οι άνθρωποι τριγυρίζουν την πυρά χορεύοντας και τραγουδώντας.

 

Στη Ροδόπη στη μεγάλη πυρά που συμβολίζει την ανύψωση στο ουρανό και την κάθαρση από όλα τα αρνητικά στην πυρά ρίχνονται αντικείμενα από τα σπίτια. Κάτι που ήθελε να «κάψει» η κάθε οικογένεια.

 

Η «Καμήλα και η Νύφη»

Στη Γαλάτιστα της Χαλκιδικής αναβιώνει το έθιμο της «Καμήλας και της Νύφης» το τριήμερο, 5, 6 και 7 Ιανουαρίου. Το έθιμο έχει τις ρίζες του στα χρόνια της τουρκοκρατίας και βασίζεται στο γεγονός της αρπαγής μιας πολύ όμορφης κοπέλας, της Μανιώς, από τον Αγά του χωριού με σκοπό να την κλείσει στο χαρέμι του.

 

Στο Παλαιόκαστρο Χαλκιδικής διατηρείται το έθιμο των Φωταράδων, που ξεκινά την παραμονή των Φώτων. Μία ομάδα καλαντιστών εκλέγει το «βασιλιά» της και όλοι μαζί πηγαίνουν στην εκκλησία του χωριού. Στη συνέχεια, η ομάδα περιφέρεται τραγουδώντας τα τοπικά κάλαντα, τα οποία καταλήγουν σε ευχές ξεχωριστές για το κάθε μέλος της οικογένειας. Ανήμερα των Φώτων, ο «βασιλιάς», ντυμένος με τσομπάνικη κάπα, και οι «Φωταράδες», ντυμένοι με την τοπική ενδυμασία και κρατώντας μεγάλα ξύλινα σπαθιά, χορεύουν στην πλατεία του χωριού.

 

Στην Άρνισσα Πέλλας θα αναβιώσουν την ημέρα των Θεοφανίων, τα «Τζαμαλάρια». Επίκεντρο του εθίμου είναι ο γάμος. Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ένα ζιζάνιο, το «μπουμπάρι», που μπαίνει ανάμεσα στους νεόνυμφους και τους παρενοχλεί, τους προτείνει άλλο ταίρι. Το έθιμο περιλαμβάνει ατελείωτο γλέντι στους δρόμους του χωριού.

 

Στο δήμο Βόλβης, στη Θεσσαλονίκη, ανήμερα των Φώτων πραγματοποιούνται δύο παραδοσιακά έθιμα, οι Κουδουνοφόροι στον Προφήτη και τα Λουγκατζάρια στο Μόδι. Οι Κουδουνοφόροι Αράπηδες, μαζί με τους Τσολιάδες, τη Νύφη, τον Παππού και την Μπάμπω, εμφανίζονται στους δρόμους του Προφήτη, σκορπώντας το κέφι και ξεσηκώνοντας περαστικούς και επισκέπτες.

 

Το έθιμο «Καβούκι» ή αλλιώς «Μπουλούκι» αναβιώνει στο Ζάρκο Τρικάλων. Πρόκειται για ένα είδος καρναβαλιού που προσελκύει εκατοντάδες επισκέπτες από όλη την Θεσσαλία.

 

Κρήτη: «Φωτοκόλυβα» και αγιασμός των κουδουνιών

Στην Κρήτη, μαζί με τον βουτηχτή που είχε καταφέρει να πιάσει το σταυρό, ο ιερέας κάθε ενορίας, πήγαινε για να αγιάσει σπίτια και πιστούς. Το έθιμο περιλάμβανε σύντομη στάση και κέρασμα στα σπίτια όπου έμπαιναν, με τον πρωτοβουτηχτή, όπως ήθελε η παράδοση, να παίρνει καλοτυχία όχι μόνο από την επιτυχία να πιάσει πρώτος το σταυρό, αλλά και από τις ευχές να’ ναι καλή η χρονιά του, που λάμβανε από τους συγχωριανούς του. Σήμερα, στις περισσότερες ενορίες ο αγιασμός των σπιτιών γίνεται από τον ιερέα, χωρίς όμως τη συνοδεία του «πρωτοβουτηχτή».

 

Ένα έθιμο που ήταν ταυτισμένο με τα Θεοφάνια, σε αρκετά χωριά του Ηρακλείου, είναι και τα λεγόμενα «φωτοκόλυβα», που φτιάχνονταν από τις νοικοκυρές την παραμονή των Θεοφανείων. Μια νηστίσιμη συνταγή που για να την εκτελέσουν οι γυναίκες έβραζαν σιτάρι και άλλους καρπούς και αυτό αποτελούσε το γεύμα της ημέρας, ενώ με αυτούς τους καρπούς τάιζαν και τα ζώα την ημέρα εκείνη, χωρίς να ξεχνάνε τα πουλιά.

 

Ένα ακόμη έθιμο που μέχρι σήμερα τηρείται σε μικρότερη όμως κλίμακα στο νότιο τμήμα του Ηρακλείου, σε κάποια χωριά, είναι η «ευλογία των κουδουνιών», στα κοπάδια.

 

«Γιάλα – Γιάλα»

Στην παραλιακή Ερμιόνη της Αργολίδας, τηρείται την παραμονή και ανήμερα των Θεοφανείων το έθιμο του «Γιάλα – Γιάλα».

 

Συγκεκριμένα, την παραμονή οι νέοι συγκεντρώνονται στο λιμάνι και στολίζουν τις βάρκες με φύλλα φοίνικα. Ανήμερα των Θεοφανείων, φορώντας παραδοσιακές ναυτικές στολές, επισκέπτονται τα σπίτια, δέχονται κεράσματα και ευχές, ενώ τραγουδούν το «Γιάλα -Γιάλα», μέχρι την ώρα που θα βουτήξουν στην θάλασσα για να πιάσουν το σταυρό και την εικόνα της Παναγίας.

 

Στη Νέα Κίο, που βρίσκεται πολύ κοντά στο Ναύπλιο, μετά τη ρίψη του σταυρού στην θάλασσα, όσοι βούτηξαν για να τον πιάσουν, παίρνουν στα χέρια τους τον νικητή και τον περιφέρουν σ’ όλη την περιοχή. Προηγουμένως έχουν βουτήξει στη θάλασσα τον νεότερο καπετάνιο της πόλης.

 

«Κυριαλέησον» 

Με το έθιμο του «Κυριαλέησον» γιορτάζουν τα Θεοφάνεια οι κάτοικοι στο Καρπερό Γρεβενών.

 

Λίγο πριν ξημερώσει νέοι του χωριού παραλαμβάνουν από την Εκκλησία της Αγίας Τριάδας, από τον Ιερέα, το Σταυρό, την εικόνα της Βάπτισης, αλλά και εικόνες Αγίων και αφού χωριστούν σε δύο ομάδες, ξεχύνονται στους αγρούς και τα χωράφια για να «τα αγιάσουν», ενώ περνούν από τα ποιμνιοστάσια και απ’ όλα τα εξωκλήσια του χωριού.

 

Γύρω στις 9 το πρωί οι δύο ομάδες συναντώνται στο εξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό και μόλις τελειώσει ο εκκλησιασμός επιστρέφουν στον αύλειο χώρο της Εκκλησίας, κρατώντας στα χέρια τους το Σταυρό και τις εικόνες για να τελεστεί ο καθαγιασμός των υδάτων και για να τα προσκυνήσουν οι πιστοί.

 

«Κεριά στο νερό»

Ένα ιδιαίτερο έθιμο, τηρούν, κάθε χρόνο, ανήμερα των Θεοφανείων, οι κάτοικοι στην ορεινή Ερμακιά, αν και ορισμένες πτυχές του, που συνδέονται με την μετανάστευση των Νέων στα γύρω Αστικά Κέντρα, έχουν εκλείψει.

 

Ανήμερα των Φώτων και μετά την απόλυση της εκκλησίας οι πιστοί, κρατώντας τα αναμμένα κεριά στα χέρια τους, κατηφορίζουν στο συντριβάνι, στην είσοδο του χωριού, όπου μετά τον αγιασμό των υδάτων, ρίχνουν τα λευκά κεριά στο νερό «για να ζεστάνουν τον μοναχογιό της Παναγίας».

 

Την παραμονή των Θεοφανείων σε όλα τα σπίτια οι άντρες σφάζουν κόκορες και την επόμενη ημέρα, στο μεσημεριανό τραπέζι, γύρω από το οποίο συγκεντρώνεται όλη η οικογένεια, οι νοικοκυρές σερβίρουν πιάτα με κόκορα κρασάτο και χυλοπίτες, ή σούπα, και στη συνέχεια γλυκό σαραγλί. Παλαιότερα, τότε που οι νέοι παρέμεναν στην Ερμακιά και δημιουργούσαν οικογένειες, όλα τα παιδιά που είχαν γεννηθεί τις τελευταίες σαράντα ημέρες βαφτίζονταν την ημέρα αυτή κι αμέσως μετά το μυστήριο οι γονείς τα μετέφεραν στον σταύλο, τα εναπόθεταν για λίγο στο παχνί, και στη συνέχεια έπαιρναν το δρόμο για το σπίτι.

 

«Μαρμαρίτες»

Ένα έθιμο που χάνεται στα βάθη των αιώνων αναβιώνει και σήμερα στα χωριά της Κω με ιδιαίτερη επιτυχία, όπως κάθε χρόνο παραμονή των Φώτων. Οι κάτοικοι των χωριών του νησιού, σχεδόν σε κάθε σπίτι, φτιάχνουν τους «μαρμαρίτες» τους. Πρόκειται για ένα μείγμα από αλεύρι και νερό, το οποίο ψήνεται σε θερμαινόμενο μάρμαρο σε στρογγυλά κομμάτια και σερβίρεται με μέλι και κανέλα.

 

Το γλυκό αυτό είναι ιδιαίτερα δημοφιλές για τους κατοίκους του νησιού. Τα παλαιότερα χρόνια φτιαχνόταν σε θερμαινόμενα μάρμαρα που τοποθετούνταν πάνω σε φωτιές στις πλατείες των χωριών με τις νέες κοπέλες του χωριού να ρίχνουν πάνω στο θερμαινόμενο μάρμαρο φύλλα ελιάς, τα οποία εφόσον αναποδογύριζαν όταν καίγονταν σήμαινε ότι θα εκπληρώνονταν οι ευχές που έκαναν.  Έφτιαχναν επίσης «μαρμαρίτες» σε σχήμα σταυρού τους οποίους προσέφεραν στα ζώα που είχαν (αγελάδες, αιγοπρόβατα κ.λπ.) για να τους δείξουν την ευγνωμοσύνη τους.

 

Τώρα παρασκευάζεται στα σπίτια, πάντα όμως πάνω σε θερμαινόμενο μάρμαρο. Και την επόμενη μέρα όμως οι «μαρμαρίτες» τρώγονται με άλλο τρόπο. Οι κάτοικοι των χωριών της Κω συνηθίζουν το πρωί να τους «βουτάνε» σε αυγό και να τους τηγανίζουν σε χοιρινό λίπος. Έως και σήμερα, οι κάτοικοι των χωριών της Κω μαζεύονται οικογενειακά και σε παρέες σε σπίτια και φτιάχνουν τους δικούς τους «μαρμαρίτες».

 

«Ραγκουτσάρια»

Τα Ραγκουτσάρια, το περίφημο Καστοριανό Καρναβάλι αναβιώνεται ανήμερα των Θεοφανείων στην Καστοριά και διαρκεί τρεις ημέρες 6, 7 και 8 Ιανουαρίου.

 

Το όνομα και η καταγωγή του εθίμου εντοπίζονται στην κλασική αρχαιότητα, από την οποία μέσω Ρώμης και Βυζαντίου μεταφέρθηκε στις μέρες μας. Είναι πολύ πιθανό το όνομα να προέρχεται από το λατινικό rogatores= ζητιάνοι, που πολύ εύστοχα ορίζει την ιδιότητα αυτού που συμμετέχει στην ομάδα των μεταμφιεσμένων. Υπάρχει δηλαδή η συνήθεια οι μεταμφιεσμένοι να ζητούν διάφορα δώρα από τα σπιτικά που επισκέπτονται σε ανταπόδοση της συνεισφοράς τους στην απομάκρυνση του κακού πνεύματος.

 

Το έθιμο με το πορτοκάλι και το κυπαρίσσι

Ένα έθιμο με βαθιές ρίζες στον χρόνο αναβιώνει ανήμερα των Θεοφάνεια στο Σιδηρόκαστρο. 

 

Από την παραμονή των Θεοφανείων στολίζουν ένα τραπέζι σχηματίζοντας έναν μεγάλο σταυρό από πορτοκάλια και κλαδιά κυπαρισσιού. Πρόκειται για ένα έθιμο που κρατάει εδώ και περίπου δύο αιώνες και διατηρείται ακόμα αναλλοίωτο στο Ασβεστοχώρι Θεσσαλονίκης και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου. Το πορτοκάλι συμβολίζει την υγεία και το κυπαρίσσι την αιωνιότητα. Συνηθιζόταν, το πορτοκάλι που έχει αγιαστεί με τον μεγάλο αγιασμό των Θεοφανείων, μαζί με το κυπαρίσσι, να τοποθετείται στο εικονοστάσι και να το τρώνε οι πιστοί τη Μεγάλη Παρασκευή καθώς το φρούτο παραμένει αναλλοίωτο.

*μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο εφημέριος του ιερού ναού της Άγιας Παρασκευής Σιδηροκάστρου Σερρών π. Παύλος Παπαδόπουλος

 

«Μπουλούκι»

Ανήμερα των Θεοφανίων στο Ζάρκο Τρικάλων, αναβιώνει ένα αρχαίο έθιμο, το «Καβούκι» ή αλλιώς «Μπουλούκι». Πρόκειται για ένα είδος καρναβαλιού που κλείνει το εορταστικό δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων και αποτελεί κατάλοιπο τελετών διονυσιακής λατρείας. Το πρωί των «Φώτων» κάτοικοι του χωριού και επισκέπτες, μετά το πέρας της θρησκευτικής λειτουργίας συγκεντρώνονται στην πλατεία του χωριού προκειμένου να παρακολουθήσουν τον λεγόμενο «χορό» του καβουκιού.

 

Στο «Καβούκι», πρωταγωνιστές είναι κατά παράδοση οι νέοι άνδρες 17 έως 19 ετών, που ετοιμάζονται για τη στρατιωτική τους θητεία, χωρίς ωστόσο αυτό να αποκλείει και τη συμμετοχή νεαρότερων εφήβων. Όλοι μαζί σχηματίζουν ένα μπλούκι (μπουλούκι), ένα θίασο, δηλαδή, μασκαράδων, που αποτελείται από τσολιάδες ή αλλιώς «Γαμπρούς», τις «Νύφες», τους «Αράπηδες», τις «Καμήλες», τον «Γιατρό», τον «Διάβολο» και τον «Καβουκά».

 

Με τη δύση του ηλίου (δύση και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) της ίδιας ημέρας, τα κλαρίνα δίνουν το σύνθημα της εορτής. Ο «Διάβολος» βάζει φωτιά με μια μεγάλη σκούπα (φουκαλιά) την κορυφή του Καβουκιού. Όσο το Καβούκι (μιναρές-κατακτητής) καίγεται, τόσο ξαλαφρώνει το κεφάλι/τράχηλος του Καβουκά/λαού. Όταν το φλεγόμενο Καβούκι πλησιάζει να καεί ολόκληρο και η φλόγα πλησιάζει στο κεφάλι του Καβουκά, εκείνος το πετάει κάτω, αποτινάσσοντας τον «ζυγό». Γύρω του όλοι χορεύουν κυκλικά σε κατάσταση έκστασης, χτυπώντας το με μανία και μίσος με τις γκλίτσες τους, έως ότου το διαλύσουν και σβήσουν τα αποκαΐδια.

 

Πηγή: ertnews.gr/