Χοροί Πέλλας
Οι παραδοσιακοί χοροί του Νομού Πέλλας αποτελούν
σημαντικό κομμάτι της μακεδονικής παράδοσης, με ιδιαίτερο ύφος που επηρεάζεται
από τις περιοχές της Έδεσσας, της Αλμωπίας (Αριδαία) και των Γιαννιτσών. Οι
χοροί αυτοί συνοδεύονται συχνά από τα περίφημα χάλκινα πνευστά της
περιοχής.
Μερικοί από τους πιο γνωστούς χορούς που συναντώνται
στην Πέλλα είναι:
- Μπαϊντούσκινο: Ένας από τους πιο
χαρακτηριστικούς και δημοφιλείς χορούς της περιοχής, με έντονο ρυθμό.
- Μπέλα Λυμπίω: Παραδοσιακός χορός που συναντάται
στην Πέλλα και την Ημαθία.
- Σόφκα: Χορός με ιδιαίτερα βήματα που χορεύεται στις
περιοχές του Κιλκίς, της Πέλλας και της Ημαθίας.
- Τικφέσκινο: Ένας ακόμη παραδοσιακός χορός της ευρύτερης
περιοχής.
- Ζάικο: Γνωστός μακεδονικός χορός που περιλαμβάνεται στο
ρεπερτόριο των συλλόγων της Πέλλας.
- Κόρη Ελένη: Ένας λυρικός χορός που συχνά παρουσιάζεται σε
εκδηλώσεις πολιτιστικών συνδέσμων της περιοχής.
- Μπούκιτε Ρασβίβατ (Οι οξιές ανθίζουν): Ένας εμβληματικός μακεδονικός χορός με βαθιές ρίζες στην παράδοση της
Πέλλας.
Πολλοί από αυτούς τους χορούς αναβιώνουν μέσα από
τοπικά φεστιβάλ, όπως το Φεστιβάλ «Αλεξάνδρεια» στο Τριφύλλι ή τα
ανταμώματα πολιτιστικών συλλόγων στην Έδεσσα και την Αριδαία.
Η ιστορία των παραδοσιακών χορών, ιδιαίτερα στην
περιοχή της Πέλλας και της Μακεδονίας, είναι ένας ζωντανός συνδετικός κρίκος
ανάμεσα στο αρχαίο παρελθόν και τη σύγχρονη λαϊκή έκφραση.
Ρίζες και
Καταγωγή
Οι χοροί αυτοί δεν είναι απλώς κινήσεις, αλλά
τελετουργίες. Πολλοί έχουν τις ρίζες τους σε αρχαίους διονυσιακούς χορούς και πυρρίχιους (πολεμικούς) ρυθμούς.
Στην περιοχή της Πέλλας, η ιστορία τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον
αγροτικό κύκλο (σπορά, θερισμός) και τα κοινωνικά γεγονότα (γάμος, ξενιτιά).
Η επίδραση των
Χάλκινων
Η ιστορία των χορών της Πέλλας άλλαξε καθοριστικά στα
τέλη του 19ου αιώνα με την εμφάνιση των χάλκινων
πνευστών. Οι στρατιωτικές μπάντες της εποχής επηρέασαν τα όργανα,
μετατρέποντας τους παλιούς σκοπούς (που παίζονταν με γκάιντα ή καβάλι) σε πιο
δυναμικούς και επιβλητικούς ήχους, δίνοντας στους χορούς έναν πιο «βαρύ» και
περήφανο χαρακτήρα.
Κοινωνική
Σημασία
- Η ιεραρχία: Παλαιότερα, ο χορός στην πλατεία του χωριού
ακολουθούσε αυστηρή σειρά. Πρώτος έμπαινε ο γεροντότερος ή ο «νοικοκύρης»,
ενώ οι γυναίκες χόρευαν συχνά σε ξεχωριστό κύκλο ή ακολουθούσαν τους
άνδρες, ανάλογα με την αυστηρότητα της κοινότητας.
- Το «εντοπιώτικο» ύφος: Στην
Πέλλα, ο χορός ήταν τρόπος επικοινωνίας για τους πληθυσμούς που βίωσαν
μετακινήσεις και αλλαγές συνόρων. Μέσα από τον ρυθμό διατηρούσαν την
ταυτότητά τους.
Εξέλιξη και
Διάσωση
Μετά τη δεκαετία του '50, οι χοροί άρχισαν να
καταγράφονται από λαογράφους για να μην χαθούν. Σήμερα, οι πολιτιστικοί
σύλλογοι της Αριδαίας, της Έδεσσας και των Γιαννιτσών διατηρούν το δωρικό και σεμνό ύφος (όπου το σώμα
μένει στητό και οι κινήσεις γίνονται κυρίως με τα πόδια), αποφεύγοντας τις
υπερβολές.
Το Μπαϊντούσκινο (ή Μπαϊντούσκα) είναι ένας από
τους πιο συναρπαστικούς χορούς της Πέλλας, γεμάτος κρυφούς συμβολισμούς και
ιστορική σημασία.
Ο Συμβολισμός
των Βημάτων
Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι το «κούτσαμα» (ένα μικρό πήδημα ή άρση
του ποδιού). Αυτό συμβολίζει:
- Την ανθεκτικότητα: Το βήμα που μοιάζει με
παραπάτημα λέγεται ότι αναπαριστά την προσπάθεια του ανθρώπου να σταθεί
όρθιος παρά τις δυσκολίες της ζωής ή τα εμπόδια του εδάφους.
- Την κίνηση του λαγού: Σε
ορισμένες παραδόσεις, η λέξη συνδέεται με τη λέξη baidushka, που
παραπέμπει στο γρήγορο και ελαφρύ πάτημα του λαγού, συμβολίζοντας την
εγρήγορση και τη ζωντάνια.
Ο Κοινωνικός
Συμβολισμός
Στην περιοχή της Πέλλας και της Αλμωπίας, το
Μπαϊντούσκινο είναι χορός ενότητας:
- Η λαβή των χεριών: Οι χορευτές πιάνονται συνήθως
από τις παλάμες με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες (λαβή «W»). Αυτό
δείχνει τη στενή συνοχή της κοινότητας.
- Ο ρυθμός (5/8): Είναι ένας «κουτσός» ρυθμός
που απαιτεί απόλυτο συντονισμό. Αν ένας χορευτής χάσει το βήμα,
επηρεάζεται όλος ο κύκλος, συμβολίζοντας ότι στην κοινωνία είμαστε όλοι
αλληλένδετοι.
Πολεμικός
χαρακτήρας
Αν και σήμερα χορεύεται σε γλέντια, το Μπαϊντούσκινο
έχει και στοιχεία πυρρίχιου (πολεμικού)
χορού. Η ένταση που κλιμακώνεται και οι δυναμικές κινήσεις των ποδιών
προς τα εμπρός θυμίζουν την ορμή της μάχης και την προέλαση των στρατιωτών.
Η εξέλιξη στην
Πέλλα
Στην Πέλλα, το Μπαϊντούσκινο παίζεται παραδοσιακά από
τα χάλκινα. Ο ήχος της τρομπέτας
και του κλαρίνου δίνει μια πιο «βαριά» και περήφανη αίσθηση στον χορό, κάνοντάς
τον λιγότερο «παιχνιδιάρικο» και περισσότερο επιβλητικό σε σχέση με άλλες
περιοχές.
+++
Ένας άλλος εμβληματικός χορός της Πέλλας, με τελείως
διαφορετικό ύφος, είναι το Πουσνό (ή Λυτός).
Ενώ το Μπαϊντούσκινο είναι γρήγορο και ορμητικό, το
Πουσνό είναι ο ορισμός της μακεδονικής
λεβεντιάς και της εσωτερικότητας.
Ο Συμβολισμός
του Ονόματος
Η λέξη "Πουσνό" (Pusno) σημαίνει «λυτός» ή «ελεύθερος». Ονομάστηκε έτσι γιατί οι χορευτές δεν
πιάνονται σφιχτά από τους ώμους ή τις παλάμες σε σταθερό σχήμα "W",
αλλά τα χέρια είναι λυτά και κινούνται ελεύθερα πάνω-κάτω, ακολουθώντας τον
ρυθμό.
Το Ύφος και η
Κίνηση
- Βαρύ πάτημα: Ο χορός είναι αργός (ρυθμός 11/16 ή 11/8). Τα
βήματα είναι βαριά, σταθερά και «γεμάτα».
- Η περηφάνια: Οι χορευτές μένουν στητοί, με το στήθος έξω.
Συμβολίζει τον άνθρωπο που παρά τις κακουχίες και τους πολέμους στην
περιοχή της Πέλλας, παραμένει όρθιος
και αγέρωχος.
- Η εσωτερικότητα: Δεν έχει μεγάλες φιγούρες. Η
δύναμή του κρύβεται στην ένταση του βλέμματος και στον τρόπο που το πόδι
«χτυπά» τη γη, δείχνοντας τη σύνδεση με την πατρική γη.
Η Σημασία των
Χάλκινων
Στην Έδεσσα και την Αλμωπία, το Πουσνό θεωρείται ο
χορός που «δοκιμάζει» τους μουσικούς. Τα χάλκινα ξεκινούν πολύ αργά και σταδιακά αυξάνουν την ένταση. Ο
χορευτής πρέπει να ελέγχει την ισορροπία του σε κάθε δευτερόλεπτο, δείχνοντας
αυτοσυγκράτηση και πειθαρχία.
Κοινωνικός
Ρόλος
Παλαιότερα, το Πουσνό ήταν ο χορός που άνοιγε τα
γλέντια ή τις μεγάλες γιορτές. Ήταν ο χορός των μεγαλύτερων σε ηλικία, καθώς απαιτούσε την εμπειρία και το «βάρος»
του ώριμου άνδρα ή της γυναίκας για να αποδοθεί σωστά το ύφος του.
+++
Σόφκα (ή
Σόφκα-Σόφκα), ένας από τους πιο ζωηρούς και αγαπημένους χορούς στην
περιοχή των Γιαννιτσών και της ευρύτερης Πέλλας.
Ο Χαρακτήρας
του Χορού
Το Σόφκα είναι ένας πηδηχτός και γρήγορος χορός (σε ρυθμό 2/4). Σε αντίθεση με το
«βαρύ» Πουσνό, εδώ κυριαρχεί η χαρά
και η δεξιοτεχνία. Είναι ο χορός
που ξεσηκώνει το γλέντι, καθώς απαιτεί γρήγορα αντανακλαστικά και ενέργεια.
Οι Συμβολισμοί του
- Το όνομα: Το όνομα «Σόφκα» είναι υποκοριστικό του ονόματος
Σοφία. Ο χορός είναι αφιερωμένος στη γυναίκα, την ομορφιά και τον έρωτα.
- Η κίνηση προς τα μέσα: Οι
χορευτές συχνά κάνουν κινήσεις που συγκλίνουν προς το κέντρο του κύκλου
και μετά πάλι πίσω. Αυτό συμβολίζει το «άνοιγμα» και το «κλείσιμο» της παρέας, την οικειότητα και το
φλερτ.
- Τα «ψαλίδια»: Τα πόδια κάνουν γρήγορες
σταυρωτές κινήσεις (ψαλίδια). Αυτό δείχνει την ικανότητα του χορευτή να
ελέγχει το σώμα του σε μεγάλη ταχύτητα, κάτι που παλαιότερα θεωρούνταν
ένδειξη υγείας και λεβεντιάς.
Η Μουσική των
Χάλκινων
Στην Πέλλα, το Σόφκα είναι το «σήμα κατατεθέν» για τα κλαρίνα και τις τρομπέτες. Η μουσική ξεκινά με μια
χαρακτηριστική μελωδία που επαναλαμβάνεται, και όσο περνάει η ώρα, ο ρυθμός
γίνεται πιο έντονος, οδηγώντας τους χορευτές σε όλο και πιο γρήγορα βήματα.
Κοινωνική
Σημασία
Ήταν ο χορός των νέων. Στα πανηγύρια της Αλμωπίας και των Γιαννιτσών, μέσα από το
Σόφκα οι νέοι και οι νέες της εποχής έδειχναν τη ζωντάνια τους και προσπαθούσαν
να εντυπωσιάσουν.
+++
Το Τικφέσκινο (ή Τικφέσκα) είναι ένας από τους
πιο δυναμικούς και «τεχνικούς» χορούς που θα συναντήσεις στα γλέντια της Πέλλας
και της Ημαθίας. Είναι χορός που απαιτεί αντοχή και καλό συντονισμό.
Η Ιστορική
Καταγωγή
Το όνομά του προέρχεται από την περιοχή του Τίκβες (Tikveš), μια περιοχή με μακρά
παράδοση στην αμπελουργία. Λόγω των μετακινήσεων των πληθυσμών, ο χορός ρίζωσε
βαθιά στην περιοχή της Πέλλας, υιοθετώντας το τοπικό ύφος.
Ο Συμβολισμός
και ο Ρυθμός (7/8)
Χορεύεται στον χαρακτηριστικό μακεδονικό ρυθμό των 7/8 (όπως ο Καλαματιανός, αλλά με
τελείως διαφορετικό πάτημα).
- Η Λεβεντιά: Τα βήματα είναι πηδηχτά και σταθερά. Συμβολίζει
την ορμή και την
αποφασιστικότητα.
- Η Σύνδεση: Οι χορευτές πιάνονται από τις παλάμες με τα
χέρια λυγισμένα (λαβή "W"). Η κίνηση των χεριών πάνω-κάτω
ακολουθεί τον τονισμό της μουσικής, συμβολίζοντας τον παλμό της καρδιάς της κοινότητας.
Το Ύφος της
Πέλλας
Στην Πέλλα, το Τικφέσκινο έχει μια ιδιαιτερότητα:
- Τα Χάλκινα: Οι τρομπέτες δίνουν έναν θριαμβευτικό τόνο.
- Οι Στροφές: Συχνά οι χορευτές κάνουν επιτόπιες στροφές ή
«ψαλίδια», δείχνοντας τη δεξιοτεχνία
τους. Είναι ένας χορός που δεν αφήνει κανέναν καθιστό, καθώς η μουσική του
είναι ιδιαίτερα ξεσηκωτική.
Κοινωνική
Σημασία
Ήταν ο χορός που έδειχνε ποιος είναι ο «καλός χορευτής». Επειδή έχει γρήγορες
εναλλαγές στα πόδια, το Τικφέσκινο επέτρεπε στους νέους να αναδειχθούν μέσα
στον κύκλο, κερδίζοντας τον σεβασμό των υπολοίπων.
+++
Ο Ράικος (ή Ράικο) είναι ένας από τους πιο
εμβληματικούς και δυναμικούς χορούς της Πέλλας
(ιδιαίτερα της Έδεσσας και της Αλμωπίας) και της Ημαθίας. Είναι ο χορός που
συνήθως "κλείνει" τα γλέντια, καθώς η έντασή του κορυφώνεται
σταδιακά.
Ο Συμβολισμός
του Ονόματος
Το όνομα προέρχεται από το "Ράικο",
που είναι υποκοριστικό του ονόματος Ράντο (Radomir), που σημαίνει
"χαρούμενος" ή "αυτός που αγαπά την ειρήνη". Ο χορός είναι
αφιερωμένος στη χαρά της ζωής και την ορμή της νιότης.
Ο Ρυθμός και η
Κλιμάκωση
Ο Ράικος έχει μια μοναδική δομή που τον κάνει
ξεχωριστό:
- Διμερής ρυθμός: Ξεκινάει σε ρυθμό 7/8
(αργός, στρωτός) και στην πορεία μετατρέπεται σε 12/16 (πολύ
γρήγορος και πηδηχτός).
- Η Μετάβαση: Ο μουσικός (συνήθως το κλαρίνο ή η τρομπέτα)
δίνει το σύνθημα και ο χορός από σεμνός και βαρύς γίνεται εκρηκτικός. Αυτό συμβολίζει τη
μετάβαση από την ηρεμία στην έξαψη και τον ενθουσιασμό.
Το Ύφος της
Κίνησης
- Τα "Ψαλίδια": Στο
γρήγορο μέρος, οι χορευτές κάνουν εντυπωσιακά σταυρωτά βήματα
("ψαλίδια") και επιτόπια πηδήματα.
- Η Λεβεντιά: Οι άνδρες συχνά κάνουν καθίσματα ή χτυπήματα των
ποδιών στο έδαφος, δείχνοντας τη δύναμή τους, ενώ οι γυναίκες ακολουθούν
με γρήγορα, κοφτά και κομψά βήματα.
Η Σημασία στην
Πέλλα
Στην Έδεσσα, ο Ράικος θεωρείται ο χορός της απελευθέρωσης. Οι παλιοί λένε ότι
χορεύεται "μέχρι τελικής πτώσεως", καθώς η ταχύτητα στο τέλος είναι
τόσο μεγάλη που δοκιμάζει τις αντοχές ακόμα και των πιο έμπειρων χορευτών.
+++
Η Στάνκενα (ή Στάνκαινα) είναι ένας ιδιαίτερος
και μελωδικός χορός που συναντάται κυρίως στις περιοχές της Έδεσσας, της Αλμωπίας και της Νάουσας.
Είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την κοινωνική ζωή των κατοίκων της Πέλλας και
ξεχωρίζει για τον χαρακτηριστικό του ρυθμό.
Γαμήλιος Χαρακτήρας
Η Στάνκενα θεωρείται κατεξοχήν γαμήλιο τραγούδι και χορός. Παλαιότερα, ήταν ένας από τους
βασικούς σκοπούς που συνόδευαν τις τελετουργίες του παραδοσιακού μακεδονικού
γάμου, συμβολίζοντας τη χαρά της οικογένειας και την ένωση των δύο
σπιτιών.
Ο Ρυθμός και το
Ύφος
- Ρυθμός 11/16: Είναι ένας "σπαστός"
εντεκάσημος ρυθμός, που του δίνει μια αίσθηση ροής αλλά και εσωτερικής
έντασης.
- Δύο Φάσεις: Ο χορός ξεκινά συνήθως αργά και στρωτά
(συχνά μοιάζει με τον χορό Μάρενα στην αργή του εκδοχή) και στη συνέχεια
μπορεί να εξελιχθεί σε πιο γρήγορο και ενθουσιώδες μοτίβο.
- Βαριά Πατήματα: Οι παλαιότεροι χορευτές στην
Πέλλα συνήθιζαν να τον χορεύουν με "βαριά", σταθερά βήματα,
δείχνοντας τον σεβασμό και τη σοβαρότητα της στιγμής.
Το Όνομα και η
Μουσική
- Όχι μόνο όνομα: Παρόλο που ακούγεται σαν
γυναικείο όνομα, η Στάνκενα στην παράδοση της περιοχής αναφέρεται στον
συγκεκριμένο οργανικό και
τραγουδιστικό σκοπό.
- Χάλκινα Ηχοχρώματα: Σήμερα, ο
χορός αποδίδεται ιδανικά από τις τοπικές μπάντες με χάλκινα πνευστά, οι οποίες
προσθέτουν έναν ιδιαίτερο "χρώμα" στην εκτέλεση, κάνοντάς τον
πολύ δημοφιλή σε πολιτιστικά ανταμώματα.
Συνοχή και Λαβή
Οι χορευτές πιάνονται συνήθως από τις παλάμες,
διατηρώντας μια κλειστή και σταθερή σύνδεση, κάτι που ενισχύει την αίσθηση της κοινότητας και της συνοχής που απαιτεί ένας γαμήλιος
χορός.
+++
Το Σουλεϊμάνοβο (ή Σουλεϊμάν-αγά) είναι ένας
από τους πιο «βαριούς» και επιβλητικούς χορούς της Πέλλας, με ιδιαίτερη παρουσία στην περιοχή της Αλμωπίας και των Γιαννιτσών.
Ο Συμβολισμός
και η Ιστορία
Το όνομά του παραπέμπει στην περίοδο της
Τουρκοκρατίας. Παρά την ονομασία του, ο χορός εκφράζει την ανυποταξία και την περηφάνια των ντόπιων πληθυσμών.
- Η Λεβεντιά: Είναι ένας χορός που απαιτεί «ανάστημα». Οι
κινήσεις είναι αργές, μετρημένες και δείχνουν έναν άνθρωπο που πατάει γερά
στη γη του.
- Η Σοβαρότητα: Δεν έχει περιττά πηδήματα ή
γρήγορες φιγούρες. Η δύναμή του βρίσκεται στην παύση και στον τρόπο που
λυγίζει το γόνατο, συμβολίζοντας την εσωτερική δύναμη και την υπομονή.
Ρυθμός και
Κίνηση
- Ρυθμός 7/8: Ανήκει στην οικογένεια των επτάσημων ρυθμών
(όπως το Τικφέσκινο), αλλά χορεύεται πολύ πιο στρωτά και «γεμάτα».
- Η Λαβή: Οι χορευτές πιάνονται από τις παλάμες με τα
χέρια λυγισμένα (λαβή "W"). Η κίνηση του σώματος είναι σταθερή,
με το κεφάλι ψηλά.
- Το «Πάτημα»: Χαρακτηριστικό είναι το αργό ανέβασμα του ποδιού
και το σταθερό κατέβασμα, που δίνει την αίσθηση ότι ο χορευτής «ριζώνει»
στο έδαφος.
Η Μουσική των
Χάλκινων
Στην Πέλλα, το Σουλεϊμάνοβο αναδεικνύεται μοναδικά από
τα χάλκινα πνευστά. Η μελωδία
του είναι νοσταλγική αλλά και δυναμική, συχνά με μακρόσυρτους ήχους από το
κλαρίνο ή την τρομπέτα που προκαλούν ρίγη συγκίνησης στους παρευρισκόμενους.
Κοινωνική
Σημασία
Ήταν ο χορός των μεγαλύτερων ανδρών της κοινότητας. Στα πανηγύρια, όταν έπαιζε το
Σουλεϊμάνοβο, οι νέοι παραμέριζαν για να αφήσουν τους έμπειρους χορευτές να
δείξουν το «ήθος» του χορού, καθώς θεωρούνταν δείγμα ωριμότητας.
+++
Οι παραδοσιακές
φορεσιές
Οι παραδοσιακές φορεσιές της Πέλλας είναι από τις πιο εντυπωσιακές της Μακεδονίας, με έντονα
τοπικά χαρακτηριστικά που διαφέρουν ανάμεσα στην Αλμωπία, την Έδεσσα
και τον κάμπο των Γιαννιτσών.
1. Η Γυναικεία Φορεσιά της Αλμωπίας (Αριδαία)
Είναι η πιο αναγνωρίσιμη της περιοχής και ξεχωρίζει
για την κομψότητα και τα χρώματά της:
- Το Σαγιάκι: Ένα λευκό ή μαύρο μάλλινο πανωφόρι χωρίς
μανίκια, συχνά στολισμένο με κεντήματα.
- Το Πουκάμισο: Μακρύ, λευκό, με πλούσια
κεντήματα στα μανίκια και στον ποδόγυρο.
- Η Ποδιά: Το «σήμα κατατεθέν». Είναι συνήθως υφαντή με
έντονα χρώματα (κόκκινο, πορτοκαλί, πράσινο) και γεωμετρικά σχέδια.
- Ο Κεφαλόδεσμος: Μια μαύρη ή σκούρα μαντίλα που
δένεται με ιδιαίτερο τρόπο και στολίζεται με φλουριά στο μέτωπο.
2. Η Γυναικεία Φορεσιά της Έδεσσας
Είναι πιο «αστική» και βαριά, αντανακλώντας την
οικονομική άνθηση της πόλης:
- Χαρακτηρίζεται από το σκούρο μπλε ή μαύρο φουστάνι και τη χρήση
μεταξωτών υφασμάτων.
- Στη μέση φοριέται μια ζώνη με ασημένιες πόρπες (θηλυκωτάρια),
που συμβολίζουν την κοινωνική θέση και την προστασία.
3. Η Ανδρική Φορεσιά
Σε όλη την Πέλλα, η ανδρική φορεσιά αποπνέει
δωρικότητα και λεβεντιά:
- Η Μπουραζάνα: Το χαρακτηριστικό λευκό ή
σκούρο μάλλινο παντελόνι που στενεύει στα κάτω άκρα.
- Το Γιλέκο (Γιούρντι): Μαύρο ή
σκούρο μπλε, με κεντήματα (γαϊτάνια).
- Το Ζωνάρι: Μακρύ και φαρδύ υφαντό ζωνάρι, συνήθως σε
κόκκινο ή μαύρο χρώμα.
- Τα Τσαρούχια: Με τη χαρακτηριστική μαύρη
φούντα, απαραίτητα για τους χορευτές του Ράικου και του Μπαϊντούσκινου.
4. Συμβολισμός
Τα κεντήματα και τα χρώματα δεν ήταν
τυχαία. Τα έντονα κόκκινα συμβόλιζαν τη γονιμότητα και το αίμα της ζωής, ενώ τα
φλουριά και τα ασημικά ήταν δείγμα της οικονομικής ευμάρειας και της προίκας
της νύφης.
Πηγή:
ΑΙ
