Τι έτρωγαν κάποτε τις Απόκριες στην Κρήτη;

Τι έτρωγαν κάποτε τις Απόκριες στην Κρήτη; 

 

 Αναβιώνοντας παραδόσεις και γεύσεις της κρητικής Αποκριάς


Η Αποκριά στην Κρήτη δεν είναι μόνο γιορτή μεταμφιέσεων και κεφιού, αλλά και μια γαστρονομική εμπειρία που συνδέει την ιστορία, την παράδοση και την καθημερινή ζωή των Κρητικών.

Τα φαγητά αυτής της περιόδου αντικατοπτρίζουν τα έθιμα των τελευταίων εβδομάδων πριν τη Σαρακοστή, και κάθε πιάτο κρύβει πίσω του ιστορικές και πολιτιστικές αναφορές. 

 

Η Κρέτινη και η Τυρινή: Δύο Εβδομάδες Γαστρονομικής Παράδοσης 

Οι τελευταίες εβδομάδες της Αποκριάς ονομάζονται «Κρετινή» και «Τυρινή», και η ονομασία τους αποτυπώνει τις συνήθειες κατανάλωσης των ημερών. 

Κρετινή εβδομάδα: Το κρέας κυριαρχεί στο τραπέζι, όπως γινόταν από την αρχαιότητα. Στην Κρήτη, μαγειρευόταν συχνά με χόρτα ή λαχανικά, ενώ σε ορισμένες περιοχές συνδυαζόταν με αποξηραμένες μπάμιες, δημιουργώντας ένα μοναδικό τοπικό έδεσμα. Το κρέας, πέρα από διατροφική αξία, αποτελούσε και σύμβολο κοινωνικής κατάστασης και εορταστικής διάθεσης.


Τυρινή εβδομάδα: Τα γαλακτοκομικά και τα τυροκομικά προϊόντα κυριαρχούν. Οι παραδοσιακές τυρόπιτες της Κρήτης – αγνόπιτες, σαρικόπιτες, μυζηθρόπιτες, σφακιανόπιτες, καλιτσούνια – αποτελούν απαραίτητο στοιχείο κάθε σπιτιού. Η μυρωδιά τους γεμίζει τα σπίτια και θυμίζει την αυθεντική αγροτική ζωή, ιδιαίτερα το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς. 

Μακαρόνια με Ανθότυρο: Το Απόλυτο Αποκριάτικο Πιάτο 

Το πιο χαρακτηριστικό φαγητό της κρητικής Αποκριάς είναι τα μακαρόνια με ανθότυρο, παραδοσιακά χειροποίητα, γνωστά ως σκιουφιχτά. Σήμερα, η επιστροφή στις ρίζες τα έχει φέρει ακόμα και σε τυποποιημένη μορφή στα καταστήματα παραδοσιακών προϊόντων.


Η ονομασία «μακαρόνια» και οι παραλλαγές «μακαρονού» και «λαζανού» συνδέονται με τις γαστρονομικές συνήθειες της εποχής και πιθανότατα με τον όρο «μακαρία» που αναφέρει ο Βυζαντινός λεξικογράφος Ησύχιος, αναφερόμενος σε φαγητά από ζωμό και άλφιτα.
Η κατανάλωση μακαρονιών συνδέεται επίσης με τα αρχαία Ανθεστήρια, γιορτή αφιερωμένη στην ευωχία, τον οίνο και τον Ερμή.


Τζουλαμάς: Ένα Έδεσμα Γλυκό-Αλμυρό με Ιστορία 

Στη νοτιοκεντρική Κρήτη εμφανίζεται ένα ιδιαίτερο έδεσμα, ο τζουλαμάς, που μοιάζει ξένο αλλά έχει βαθιές ρίζες στην τοπική παράδοση.
Περιέχει ρύζι, συκωτάκια, φιστίκια και σταφίδες, τυλιγμένα σε δύο επάλληλα φύλλα.
Παρά την ονομασία που παραπέμπει στην οθωμανική κουζίνα, η προέλευσή του φαίνεται να συνδέεται με το αρχαίο κρητικό έδεσμα γάστριν και τα βυζαντινά κοπτοπλακούντα.


Ο τζουλαμάς αναπτύχθηκε κυρίως στην περιοχή της Μεσαράς, όπου καλλιεργούνταν ρύζι ήδη από τον 16ο αιώνα. Η παρουσία ορυζώνων στην περιοχή συνεχίστηκε μέχρι τη δεκαετία του 1950, αφήνοντας ανεξίτηλη τη γαστρονομική σφραγίδα του στην τοπική κουζίνα. 

Οι Αποκριάτικες Γεύσεις: Παράδοση και Σύγχρονη Τέχνη 

Η Κρητική Αποκριά δείχνει πώς η γιορτή συνδέεται με την τροφή: από το πλούσιο κρέας και τα αλμυρά πιάτα μέχρι τις γλυκιές ή αλμυρές τυρόπιτες. Η ποικιλία αυτή αποκαλύπτει την πολυμορφία της Κρητικής γαστρονομίας και τη σύνδεση της καθημερινής ζωής με τον εορτασμό.
Η παράδοση συνεχίζει να ζει μέσα από τα φαγητά, προσφέροντας όχι μόνο γεύσεις αλλά και ιστορίες αιώνων, που συνδέουν το σήμερα με το παρελθόν της Κρήτης.

Πηγή maleviziotis.gr 

Οι Απόκριες της Ελλάδας 6 τόποι και τα έθιμά τους

 

Οι Απόκριες της Ελλάδας 6 τόποι και τα έθιμά τους

 

ΓΑΛΑΞΙΔΙ

Αλεύρι, φούμο, πόλεμος

Το Γαλαξίδι γιορτάζει τις Απόκριες με έναν ιδιότυπο πόλεμο, κατά τον οποίο ως όπλα νοούνται σακουλάκια με αλεύρι! Το έθιμο του Αλευροπόλεμου ή Αλευρομουντζουρώματα λέγεται ότι το έφεραν οι Γαλαξιδιώτες ναυτικοί από τη Σικελία ή την Ινδία. Οπως και να έχει, την Καθαρά Δευτέρα το Γαλαξίδι γίνεται κάτασπρο ή πολύχρωμο, αφού οι καρναβαλιστές (που φορούν παλιά ρούχα και μαντίλι στο κεφάλι) πετούν αδιακρίτως αλευρόσκονη, που συχνά ανακατεύεται με φούμο σε διάφορα χρώματα. Νταούλια και πίπιζες δίνουν τον ρυθμό, φωτιές ανάβουν και το ξεφάντωμα ξεκινά.

Την Καθαρά Δευτέρα (23/2), οι εκδηλώσεις ξεκινούν στις 11:00 στην Πλατεία Μάμα με την «Ταραμοκατάσταση», όπου οι επισκέπτες καλωσορίζονται με παραδοσιακή ταραμοσαλάτα. Στις 13:00 πραγματοποιείται ο Αλευρομουντζουρωμένος Γάμος με αφετηρία την οικία Λουκά Γκούλντα («Γκουλντέικο»), δίπλα στο δημοτικό σχολείο, ενώ στις 14:30, από την είσοδο του Γαλαξιδίου, ξεκινά το μεγάλο Αλευρομουντζούρωμα, η εντυπωσιακή μάχη με αλεύρι και φούμο που προσελκύει επισκέπτες από όλη την Ελλάδα.

ΑΜΦΙΣΣΑ

Η πάλη των στοιχειών

Ο θρύλος της γειτονιάς Χάρμαινα παίρνει σάρκα και οστά το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας, όταν τα τρομακτικά «στοιχειά» παλεύουν μεταξύ τους. Το στοιχειό-πρωταγωνιστής είναι ο Κωνσταντής, ο οποίος αυτοκτόνησε από τον καημό του για τον χαμό της αγαπημένης του Λενιώς κι έπειτα στοίχειωσε. Το βράδυ της Παρασκευής γίνεται το «Ξύπνημα και κάλεσμα του Κωνσταντή», ενώ το Σάββατο, στη «Νύχτα των Στοιχειών», θα δείτε χιλιάδες μεταμφιεσμένους να υποδύονται τα στοιχειά. Τα πανύψηλα, υπερφυσικά όντα επιδίδονται εντέλει στην «Πάλη των Στοιχειών», σε ένα από τα πιο «δυνατά» αποκριάτικα έθιμα της Ελλάδας.

Οι εκδηλώσεις ξεκινούν την Παρασκευή 20/2 (20:00) στη συνοικία της Χάρμαινας, όπου πραγματοποιείται το ξύπνημα του Κωνσταντή. Το απόγευμα της επόμενης μέρας (17:00) αρχίζει η προετοιμασία για την κάθοδο των Στοιχειών στο Εικαστικό Εργαστήρι στα παλιά ταμπάκικα, η οποία λαμβάνει χώρα στις 20:00 στην πλατεία Κεχαγιά. Την Κυριακή της Αποκριάς (22/2) οι εκδηλώσεις κορυφώνονται με την καρναβαλική παρέλαση στο κέντρο της Αμφισσας (14:00) και το κάψιμο του Βασιλιά Καρνάβαλου στην πλατεία Ησαΐα (18:00). Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα harmaina.gr ή επικοινωνήστε με το Εικαστικό Εργαστήρι Αμφισσας (Σταλλού & Θόαντος, τηλ 22650-79264). 

ΝΑΟΥΣΑ

Γενίτσαροι και Μπούλες

Ο τρόπος που γιορτάζεται σήμερα το πανάρχαιο έθιμο συνδέεται περισσότερο με την τουρκοκρατία. Η στιγμή του «αποχαιρετισμού», που συμβολίζει την αναχώρηση των Ναουσαίων για τον Αγώνα, είναι συγκινητική. Σε ζευγάρια, παίρνουν από το σπίτι τους τις Μπούλες (για άλλους Γενίτσαρους), ενώ η οικογένεια τις αποχαιρετά κλαίγοντας. Εως τις 17.00 πραγματοποιούν πομπή και στήνουν χορούς. Κατά την είσοδό τους στην πλατεία Αλωνίων αφαιρούν την κέρινη προσωπίδα τους και χορεύουν έως το βράδυ. Οι Γενίτσαροι φορούν φουστανέλα, φλουριά, φυλαχτά, «ζώστρες» (αλυσίδες) και κεφαλόδεσμο, ενώ οι Μπούλες (ή Νύφες) μια πολύχρωμη γυναικεία φορεσιά – είναι όμως όλοι άντρες. Για να παρακολουθήσετε τη διαδικασία του ντυσίματος, φροντίστε να είστε στις εννέα το πρωί στον Μύλο Μάκη.

Από το Σάββατο (21/2), η πόλη ζωντανεύει με ολοήμερα γλέντια, σατιρικές παραστάσεις και μουσικές εκδηλώσεις σε κεντρικούς δρόμους και πλατείες. Στην οδό Δημ. Βλάχου, η ομάδα «Αντάρτες» στήνει το δικό της αποκριάτικο σατιρικό γλέντι, ενώ σε πλατείες και καφετέριες πραγματοποιούνται ανοιχτά πάρτι δρόμου, DJ sets και παραδοσιακή μουσική με χάλκινα συγκροτήματα. Την Κυριακή (22/2) ξεχωρίζουν οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες. Για όσους θέλουν να μάθουν την ιστορία του εθίμου, το πρωί γίνεται ξενάγηση στο παραδοσιακό κτίριο όπου στεγάζεται ο όμιλος «Γενίτσαροι και Μπούλες» (πρώην σησαμοτριβείο «Μάκη», περιοχή «Μπατάνια»). Τα μπουλούκια ξεκινούν από το Δημαρχείο στις 11:30, παίρνουν την άδεια του Δημάρχου και ακολουθούν καθορισμένη διαδρομή στην πόλη, ολοκληρώνοντας την πομπή με παραδοσιακούς χορούς στα Αλώνια, όπου τα παιδιά και οι συνοδοί των μπουλουκιών τραγουδούν τις παραδοσιακές πατινάδες. Περισσότερες πληροφορίες για παράλληλες δράσεις και εκδηλώσεις θα βρείτε στην ιστοσελίδα του Δήμου Νάουσας (naoussa.gr). 

ΚΟΖΑΝΗ

Οι φανοί της καρποφορίας

Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς ανάβουν στις γειτονιές της Κοζάνης οι περίφημοι φανοί – οι φωτιές με διονυσιακό χαρακτήρα, αλλά και με αναφορές στην τουρκοκρατία, αφού αυτός ήταν ο τρόπος επικοινωνίας των κλεφταρματολών με τις οικογένειές τους. Στα μνημειώδη γλέντια που στήνονται γύρω τους, ντόπιοι και επισκέπτες τραγουδούν, ακολουθώντας τον κορυφαίο τραγουδιστή, στίχους που έχουν επιβιώσει 300 χρόνια. Τραγούδια της αγάπης, κλέφτικα και σατιρικά ξεπηδούν από τα χάλκινα όργανα και, όταν οι φανοί σβήσουν, η στάχτη τους σκορπίζεται στα χωράφια για να καρποφορήσουν.

Το τριήμερο στην Κοζάνη ξεκινά το Σάββατο (21/2) με ιστορική ξενάγηση στα σημαντικά αξιοθέατα της πόλης, με αφετηρία το Δημαρχείο (11:00). Το απόγευμα συνεχίζεται με τη Βραδιά Μικρασίας–Καππαδοκίας, όπου πολιτιστικοί σύλλογοι της περιοχής παρουσιάζουν παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια. Η βραδιά κορυφώνεται με το άναμμα του Φανού Λάκκος τ’ Μάγγαν, μοντέρνους χορούς και το πάρτι νεολαίας από το Τοπικό Συμβούλιο Νέων. Την Κυριακή της Αποκριάς, στις 15:00 πραγματοποιείται η Παρέλαση των Αρμάτων και των μεταμφιεσμένων ομάδων από την οδό Παύλου Μελά έως την πλατεία Αριστοτέλους. Μετά την παρέλαση, ο Δήμαρχος ανάβει τον Κεντρικό Φανό και το βράδυ, το άναμμα όλων των φανών σε γειτονιές της πόλης μετατρέπει την Κοζάνη σε μια πολύχρωμη και ζωντανή γιορτή, γεμάτη χορό, μουσική και αποκριάτικη ατμόσφαιρα. Για περισσότερες πληροφορίες και για τις παράλληλες εκδηλώσεις, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της Κοζανίτικης Αποκριάς (kozanitikiapokria.gr). 

ΤΥΡΝΑΒΟΣ

Ο βασιλιάς φαλλός

Μασκαράδες και εντυπωσιακά άρματα παρελαύνουν στο καρναβάλι που γίνεται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, ωστόσο στον Τύρναβο θα έρθετε για το έθιμο Μπουρανί, που γίνεται την Καθαρά Δευτέρα. Ονομάστηκε έτσι από την αλάδωτη σούπα που βράζει στο μεγάλο καζάνι του Τυρνάβου εκείνη τη μέρα, ωστόσο, όπως γρήγορα θα καταλάβετε, βασιλιάς είναι ο φαλλός. Πήλινα αναμνηστικά, μπαλόνια, γλειφιτζούρια, ακόμα και τα ψωμιά έχουν σχήμα φαλλού, ενώ οι Μπουρανήδες δεν σταματούν τα πειράγματα, τα οποία περιλαμβάνουν άσεμνα τραγούδια και χειρονομίες, βωμολοχίες και φυσικά τον υποχρεωτικό ασπασμό του βασιλιά φαλλού!

Την Κυριακή 22/2, η κεντρική πλατεία πλημμυρίζει με μουσική από τη Φιλαρμονική Δήμου Τυρνάβου (11:30 π.μ.). Τέσσερα οινοποιεία της Ενωσης Οινοποιών & Αποσταγματοποιών (Αγροτικός Οινοποιητικός Συνεταιρισμός, Κτήμα Ζαφειράκη, Κτήμα Μίγας, Κατσάρος Αποστάγματα) ανοίγουν τις πύλες τους για το κοινό μεταξύ 13:00 και 17:00. Η μεγάλη παρέλαση ξεκινάει μία ώρα αργότερα στους κεντρικούς δρόμους του Τυρνάβου. Την Καθαρά Δευτέρα αναβιώνει το παραδοσιακό έθιμο του Μπουρανιού. Το έθιμο ξεκινάει στις 10:30 στον Προφήτη Ηλία με τον Σύλλογο Γαϊτανάκι Μπουρανί. Το μεσημέρι (15:00) τα πειράγματα δίνουν και παίρνουν στην πλατεία Αγοράς, με τις γιορτές να επεκτείνονται στον Αμπελώνα και σε όλες τις δημοτικές κοινότητες. Παράλληλα, το Κτήμα Ζαφειράκη παραμένει ανοιχτό για γευστικές δοκιμές (13:00-17:00). 

ΣΟΧΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η παρέλαση με τα καλπάκια

Επισήμως τα έθιμα του Σοχού ξεκινούν το Σάββατο – ανάβουν τρεις μεγάλες φωτιές και γίνονται οι προετοιμασίες του Γάμου. Ο ίδιος ο Γάμος γίνεται την Κυριακή και την ίδια μέρα παρελαύνουν οι μασκαράδες της Αράπκας (με τοπικά ρούχα, φορεμένα ανάποδα). Την Καθαρά Δευτέρα γίνεται το έθιμο της συγχώρεσης και η μεγάλη παρέλαση των κουδουνοφόρων. Αυτοί είναι οι πρωταγωνιστές του Σοχού, ωστόσο για να βιώσετε τη δύναμη του εθίμου αξίζει να τους ακολουθήσετε μέρες νωρίτερα, όταν, φορώντας τα εντυπωσιακά τους καλπάκια (μάσκες ύψους ενός μέτρου με ουρά αλεπούς και πολύχρωμες κορδέλες), γιδοπροβιές, κόκκινες εσάρπες και βαριά κουδούνια, περιφέρονται στο χωριό μαζί με νταούλια και ζουρνάδες, χορεύοντας και καλώντας τη φύση να ξυπνήσει.

Το Σάββατο (21/2) που ξεκινούν οι προετοιμασίες του γάμου, στην κεντρική πλατεία του Σοχού διοργανώνεται από νωρίς ένας αποκριάτικος χορός για παιδιά (16:30). Τη σκυτάλη παίρνουν οι χοροί από πολιτιστικούς συλλόγους (18:00). Λίγο αργότερα, πραγματοποιείται η «Ρούμπα», δηλαδή η μεταφορά του νυφικού από το σπίτι του γαμπρού στο σπίτι της νύφης, συνοδεία ορχήστρας. Οι επισκέπτες πρέπει να είναι στις 18:30 στο χώρο του ΚΑΠΗ και από εκεί ξεκινούν για τα δύο σπίτια, παρασύροντας τον κόσμο σε ένα γνήσιο παραδοσιακό γλέντι γάμου. Το γλέντι συνεχίζεται στις 20:00 με το έθιμο «Ζαπούς», το άναμμα της καθαρτήριας φωτιάς που ανάβει στην κεντρική πλατεία και στην πλατεία Εθνικής Αντίστασης (Κουμλούκ). Την Κυριακή της Αποκριάς, από τις 13:30 έως τις 18:00, πραγματοποιείται ο «Γάμος της Αράπκας», μια παραδοσιακή παρωδία γάμου που εξελίσσεται σε διάφορα σημεία του Σοχού. Το μεσημέρι της Καθαράς Δευτέρας (13:30) πραγματοποιείται σε όλο το χωριό το έθιμο «Προσταβάνι», γνωστό και ως έθιμο της συγχώρεσης. Οι νεότεροι επισκέπτονται τους μεγαλύτερους σε ηλικία συγγενείς, καθώς και πνευματικούς συγγενείς. Με ένα πορτοκάλι και φιλώντας το χέρι τους, ζητούν τη συγχώρεσή τους, για να προχωρήσουν στην περίοδο της Σαρακοστής και της νηστείας. Παράλληλα, γίνεται και το μοίρασμα της πίτας με χαλβά, προσφορά στη μνήμη των νεκρών, την οποία οι Σοχινοί μοιράζουν απαραίτητα σε τρία σπίτια. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Δήμου Λαγκαδά (lagadas.gr).

 

Πηγή kathimerini.gr

Καθαρά Δευτέρα Τα έθιμα, οι γεύσεις και η ιστορία

 Καθαρά Δευτέρα Τα έθιμα, οι γεύσεις και η ιστορία

 

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η μέρα που αποχαιρετάμε τις Απόκριες και καλωσορίζουμε τη Σαρακοστή, ξεκινώντας μια περίοδο νηστείας που μας οδηγεί σιγά-σιγά στο Πάσχα. Είναι μια γιορτή γεμάτη παράδοση, οικογενειακές στιγμές, γεύσεις που αγαπάμε και, φυσικά, πολύχρωμους χαρταετούς που γεμίζουν τον ουρανό!

Με έντονο συμβολισμό, έθιμα που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και μοναδικές γεύσεις, η ημέρα αυτή αποτελεί μια γιορτή της φύσης, της οικογένειας και της πνευματικής κάθαρσης.
Η ιστορία της Καθαράς Δευτέρας

Η Καθαρά Δευτέρα είναι άμεσα συνδεδεμένη με το ορθόδοξο Πάσχα και αποτελεί την πρώτη μέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, μιας περιόδου νηστείας και προετοιμασίας για τη μεγάλη γιορτή της Ανάστασης. Η ονομασία της προέρχεται από την έννοια της «κάθαρσης» που συνοδεύει την ημέρα, καθώς οι πιστοί αφήνουν πίσω τους τα κοσμικά γλέντια της Αποκριάς και ξεκινούν τη νηστεία.

Οι ρίζες της ημέρας βρίσκονται σε βυζαντινές και αρχαιοελληνικές παραδόσεις, ενώ υπάρχουν και λαογραφικά στοιχεία που τη συνδέουν με αγροτικές δοξασίες και προχριστιανικά έθιμα ανανέωσης και αναγέννησης της φύσης. Στη νεότερη Ελλάδα, η Καθαρά Δευτέρα καθιερώθηκε ως αργία, δίνοντας στους ανθρώπους την ευκαιρία να βγουν στη φύση και να γιορτάσουν την ημέρα με οικογενειακά τραπέζια και το παραδοσιακό πέταγμα του χαρταετού.
Τα έθιμα της ημέρας

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της Καθαράς Δευτέρας είναι το πέταγμα του χαρταετού. Η παράδοση αυτή, αν και δεν έχει θρησκευτική βάση, έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος της ημέρας. Συμβολίζει την πνευματική ανάταση και την απαλλαγή από τα βάρη της καθημερινότητας, καθώς ο χαρταετός πετά ψηλά στον ουρανό.

Παράλληλα, σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, η Καθαρά Δευτέρα συνοδεύεται από ιδιαίτερα τοπικά έθιμα. Στη Θήβα, για παράδειγμα, λαμβάνει χώρα ο «Βλάχικος Γάμος», μια διονυσιακή αναβίωση της ένωσης δύο νέων, γεμάτη χορό, τραγούδι και σάτιρα. Την Καθαρά Δευτέρα λαμβάνει χώρα το κύριο δρώμενο του εθίμου: η πομπή του γάμου. Ο γαμπρός, η νύφη (παραδοσιακά, άντρας ντυμένος νύφη για τη σάτιρα), ο κουμπάρος και η συνοδεία τους καταλήγουν σε ένα μεγάλο γλέντι με παραδοσιακή μουσική, τραγούδια, κρασί και σκανδαλιάρικα πειράγματα.

Στην Ξάνθη, οι καρναβαλικές εκδηλώσεις κορυφώνονται με το κάψιμο του «Τζάρου». Ο «Τζάρος» είναι ένα μεγάλο ομοίωμα ανθρώπου φτιαγμένο από ξύλα, άχυρο και εύφλεκτα υλικά, το οποίο καίγεται εντυπωσιακά στην κοίτη του ποταμού Κόσυνθου, κάτω από τη γέφυρα της Ξάνθης. Το έθιμο έχει καθαρτήριο χαρακτήρα, καθώς η φωτιά θεωρείται ότι διώχνει το κακό, τις ατυχίες και τις αρνητικές ενέργειες της χρονιάς που πέρασε, προετοιμάζοντας το έδαφος για την αναγέννηση και την ευημερία. Το κάψιμο του Τζάρου

Το έθιμο των «Φανών» στην Κοζάνη είναι από τα πιο ιδιαίτερα και χαρακτηριστικά της Αποκριάς στη Βόρεια Ελλάδα. Πρόκειται για ένα αυθεντικό λαϊκό δρώμενο, όπου τεράστιες φωτιές ανάβουν στις γειτονιές της πόλης και γύρω τους στήνεται ένα ατελείωτο γλέντι με παραδοσιακά τραγούδια, χορούς και σατιρικά δίστιχα.

Παρότι οι περισσότερες αποκριάτικες εκδηλώσεις τελειώνουν με την Κυριακή της Τυρινής, στην Κοζάνη το έθιμο των Φανών συνεχίζεται και την Καθαρά Δευτέρα, διατηρώντας το εορταστικό κλίμα ζωντανό. Οι φωτιές ανάβουν ξανά σε διάφορες γειτονιές, ενώ οι συμμετέχοντες, φορώντας παραδοσιακές φορεσιές ή αυτοσχέδιες μεταμφιέσεις, συγκεντρώνονται για να τραγουδήσουν παλιά σκωπτικά και πειρακτικά τραγούδια, τα λεγόμενα «ξινέτροπα», που πολλές φορές περιέχουν αθυροστομίες, όπως απαιτεί το διονυσιακό πνεύμα της Αποκριάς.
Οι γεύσεις της Καθαράς Δευτέρας

Η νηστεία της Σαρακοστής ξεκινά με ένα ξεχωριστό τραπέζι γεμάτο γεύσεις που χαρακτηρίζουν τη μέρα. Η λαγάνα, είναι το είδος ψωμιού που παρασκευάζεται μόνο την Καθαρά Δευτέρα και αποτελεί το απόλυτο σύμβολο της ημέρας, που συνοδεύει όλα τα υπόλοιπα εδέσματα.

Το τραπέζι περιλαμβάνει επίσης ταραμοσαλάτα, ένα πλούσιο άλειμμα από αυγά ψαριού, θαλασσινά όπως γαρίδες, χταπόδι και καλαμάρια, καθώς και ελιές, φασόλια, τουρσιά και ντολμαδάκια. Οι γεύσεις της ημέρας είναι απλές αλλά γεμάτες αρώματα, ενώ το γεύμα ολοκληρώνεται με γλυκά όπως ο χαλβάς, που αποτελεί το αγαπημένο επιδόρπιο της Σαρακοστής.
Η σημασία της ημέρας

Στη σύγχρονη εποχή, η Καθαρά Δευτέρα παραμένει μια ημέρα χαράς και οικογενειακής εξόρμησης. Αν και η θρησκευτική της σημασία έχει ατονήσει για πολλούς, η παράδοση του γιορτινού τραπεζιού, του χαρταετού και της επαφής με τη φύση εξακολουθεί να δίνει στην ημέρα έναν ξεχωριστό χαρακτήρα.

Είτε τη βλέπει κανείς ως αφορμή για νηστεία και πνευματική ανανέωση είτε απλώς ως μια ευκαιρία για ξεκούραση και διασκέδαση, η Καθαρά Δευτέρα παραμένει μια από τις πιο αγαπημένες και πολύχρωμες ημέρες του ελληνικού εορτολογίου.

 

Πηγή newsbeast.gr

H Θεσσαλία πριν τη Σαρακοστή…

H Θεσσαλία πριν τη Σαρακοστή…-Τα έθιμα που ξεχωρίζουν σε κάθε τόπο, με ρίζες στην Αρχαία Ελλάδα

 

Η περίοδος των Αποκριών έχει τα δικά της χαρακτηριστικά έθιμα σε κάθε περιοχή της Ελλάδας, έστω και αν υπάρχουν διακριτές ομοιότητες. Η Μαγνησία, η Θεσσαλία και η Κεντρική Ελλάδα γενικότερα δεν αποτελεί εξαίρεση, με έθιμα οι ρίζες των οποίων χάνονται στα βάθη των αιώνων και εντοπίζονται ακόμη και στην Αρχαία Ελλάδα να λαμβάνουν χώρα κάθε τέτοια περίοδο, με το άνοιγμα του Τριωδίου και με την αυλαία να πέφτει την Καθαρά Δευτέρα.

 

Ο διονυσιακός χαρακτήρας στα περισσότερα από αυτά είναι εμφανής. Από την άλλη, η Ορθόδοξη Πίστη δεν θα μπορούσε να μην επηρεάσει την πλειονότητα των δρώμενων σε κάθε περιοχή, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξαν στη διαμόρφωσή τους και οι μετακινήσεις των ελληνικών φύλων στην ευρύτερη περιοχή αλλά και η άφιξη και η εγκατάσταση των προσφύγων σε αρκετά σημεία και της Θεσσαλίας, όπως από τη Μικρά Ασία, την Καππαδοκία και την Ανατολική Ρωμυλία.

 

Παράλληλα δεν θα πρέπει να ξεχνά κανείς ότι όλα αυτά τα έθιμα πηγάζουν και από την οικονομική ένδεια των περισσότερων κατοίκων, ειδικά τα παλαιότερα χρόνια. Έτσι, με τη δράση τους στα έθιμα της Αποκριάς, όταν η Άνοιξη βρίσκεται προ των πυλών, ήθελαν κατά κάποιον τρόπο να εξασφαλίσουν ότι οι όποιες ανώτερες δυνάμεις θα τους προστατεύσουν και θα δείξουν την εύνοιά τους, φέρνοντας καλές σοδιές και πολλαπλασιασμό των ζώων. Αγροτική περιοχή κατά κύριο λόγο γαρ η Θεσσαλία, δεν θα μπορούσε να μην κινείται σε ανάλογους ρυθμούς, και πάλι με βάση τα διονυσιακά δρώμενα, ενώ η σκληρή καθημερινότητα δεν έδινε τη δυνατότητα για πολλές στιγμές απόλαυσης…!

 

Έθιμα σύμφωνα με την καταγωγή

Ανάλογα με την πληθυσμιακή ομάδα από εκεί και πέρα παρατηρούνται και διαφορετικά έθιμα.

 

Για παράδειγμα τις ημέρες της Αποκριάς οι Σαρακατσάνοι τιμούν τους νεκρούς, θεωρώντας ότι με την τέλεση μνημόσυνων ανακουφίζουν τις ψυχές, ενώ έκαναν διανομή γευμάτων σε φτωχούς.

 

Οι Καπαδόκες την Καθαρά Δευτέρα συνήθιζαν να καθαρίζουν τα σπίτια τους, αλλά δεν έπλεναν τα πιάτα της Κυριακής, προκειμένου όπως πίστευαν να χορτάσουν οι ψυχές των αγαπημένων τους που είχαν φύγει… Συγχρόνως σε έναν τοίχο του σπιτιού που έβλεπε τόσο το φως του ήλιου όσο και της Σελήνης, έκαναν σχέδια με το δάχτυλό τους βουτηγμένο σε αλεύρι, ή τρίγωνο ή ένα φεγγάρι με σταυρό, προκειμένου να πουν το δικό τους «ευχαριστώ» για τα αγαθά που προσφέρει η Φύση.

 

Σε διάφορες περιοχές, οι Βλάχοι μετά τον εκκλησιασμό της Κυριακής της Τυρινής έχουν το κάλεσμα της αρραβωνιασμένης νύφης στις γυναίκες της οικογενείας του γαμπρού. Αυτές της προσέφεραν χαλβά για την περίοδο της Νηστείας, αλλά και άλλα είδη όπως ένα λευκό μαντήλι, σαπούνι και άρωμα και αυτή από την πλευρά της πλεκτές κάλτσες και μαντήλια.

 

Η Συγχώρεση

Ένα από τα βασικά έθιμα της Αποκριάς και στη Θεσσαλία είναι το έθιμο της Συγχώρεσης. Συνήθως την Κυριακή της Τυρινής τα μέλη της οικογένειας ζητούσαν από τον γηραιότερο αυτής συγχώρεση για όσες αρνητικές καταστάσεις μπορεί να έγιναν στο παρελθόν. Στο Μαρκό Καρδίτσας μάλιστα μετά τον Εσπερινό οι κάτοικοι ζητούν Συγχώρεση από τον ιερέα, για να ακολουθήσει ο Χορός του Παπά σε εξωτερικό χώρο.

 

Το Μπουρανί

Στον Τύρναβο ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην διονυσιακή λατρεία είναι το διάσημο έθιμο του φαλλού, το «μπουρανί». Παλαιότερα στο Μπουρανί συμμετείχαν μόνο άνδρες. Οι κάτοικοι κατά την διάρκεια του εθίμου μεταφέρονταν σε κάθε πλατεία και γειτονιά μεταμφιεσμένοι. Έπειτα έφτιαχναν το παραδοσιακό «μπουρανί», δηλαδή ένα φαγητό από σπανάκι, τσουκνίδα και ξύδι. Τραγουδούσαν άσεμνα τραγούδια, ενώ πείραζαν τους περαστικούς με χειρονομίες αλλά και με τους χειροποίητους φαλλούς από ξύλο ή πηλό, γιορτάζοντας  κάθε χρόνο τη γονιμότητα της γης και υμνώντας τη φύση για τους καρπούς που προσφέρει.

 

Το σκοπελίτικο έθιμο της τράτας

Την προτελευταία Κυριακή του Τριωδίου, οι «τραταραίοι» στη Σκόπελο, κρατώντας στα χέρια τους καλαμένια καΐκια διασχίζουν τις γειτονιές με τελικό προορισμό την παραλία, για να τα ρίξουν στη θάλασσα, πειράζοντας και τραγουδούν τα «περπάσκα», αυτοσχέδια «πιπεράτα» σατυρικά τραγούδια.

 

Οι φωτιές

Κεντρικό στοιχείο της Αποκριάς σε όλη τη χώρα είναι οι φωτιές, οι οποίες συμβολίζουν τον εξαγνισμό, τη λατρεία της φύσης που ανανεώνεται και ξαναγεννιέται, σηματοδοτώντας το καλωσόρισμα της άνοιξης και την έναρξη της καρποφορίας της Γης.

 

Είναι πάρα πολλές και οι περιοχές της Θεσσαλίας όπου λαμβάνει χώρα το συγκεκριμένο έθιμο. Έτσι και στο Βελεστίνο για παράδειγμα και στη Συκή και την Αργαλαστή, τα περιβόητα Κατσίποδα πάντα έκλεβαν το ενδιαφέρον. Ανάβοντας φωτιά σε κεντρικό σημείο του χωριού, στήνεται γύρω της γλέντι, ενώ πολλοί είναι αυτοί που πηδούν πάνω από τις φλόγες.

 

Οι «Μιτζούνοι», οι «Κουδουνάδες» και η Καθαρά Δευτέρα στο Τρίκερι

Στο νότιο Πήλιο ντύνονταν την ημέρα των Αποκριών οι «Μιτζούνοι» με ενδύματα του άλλου φύλου και άλλης ηλικίας, θέλοντας να στρέψουν με αυτόν τον τρόπο τα πυρά τους κατά του Χρόνου που περνάει και να καταγγείλουν την ματαιότητα της ζωής. Στόχος τους ήταν να καταστούν μη αναγνωρίσιμοι, αλλάζοντας ακόμη και τη φωνή τους, ενώ τύλιγαν το κεφάλι τους με ύφασμα, βλέποντας οι ίδιοι αλλά χωρίς οι υπόλοιποι να βλέπουν τα χαρακτηριστικά τους.

 

Την ίδια ημέρα οι Κουδουνάδες κάνουν την εμφάνισή τους στη Δράκεια, και επισκεπτόμενοι τα σπίτια του χωριού συναντιούνται στην πλατεία προκαλώντας αρκετή φασαρία με τα κουδούνια τους ενώ στη συνέχεια γλεντάνε με μουσική και χορό έως το πρωί.

 

Τέλος, στο Τρίκερι, η καθαροδευτεριάτικη έξοδος μεταφραζόταν σε μαζική εξόρμηση στις γύρω και και τις απέναντι ακτές και τα μικρονήσια με τα ψαροκάικα, για να συγκεντρώσουν θαλασσινά και στη συνέχεια να γευματίζουν στις αμμουδιές.

 

 

Πηγή: magnesianews.gr

 

Γενίτσαροι και Μπούλες

Γενίτσαροι και Μπούλες

 

Το αποκριάτικο έθιμο που ξεκίνησε ως μνημόσυνο μετά από παιδομάζωμα

Μια αναδρομή στο παραδοσιακό έθιμο που ενώνει την κοινότητα με τη λαϊκή κουλτούρα και τις ρίζες της Νάουσας

 

Το έθιμο των Γενίτσαρων είναι μια ιδιαίτερα τελετουργική και παραδοσιακή γιορτή της Νάουσας, η οποία διακρίνεται για τη αυστηρή πειθαρχία, την τυποποιημένη μορφή και την αισθητική παρουσία των συμμετεχόντων. Κάθε στοιχείο, από την ενδυμασία μέχρι τη μουσική και τους χορούς, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιεροτελεστίας που ακολουθεί απαράλλακτους κανόνες για αιώνες. Ας εξετάσουμε τα κύρια στοιχεία του εθίμου και την τελετουργία του.

 

Ο Γιανίτσαρος και η Μπούλα

Κεντρική φιγούρα του εθίμου είναι ο Γιανίτσαρος, ντυμένος με φουστανέλα και γεμάτος ασημικά στο στήθος και στη φορεσιά του. Κρατάει μια μακριά πάλα (σπαθί) και φοράει το χαρακτηριστικό κέρινο προσωπείο. Παράλληλα, η Μπούλα, αν και άνδρας, υποδύεται τη γυναικεία μορφή με σεβασμό, φορώντας φαρδιά φορέματα και ένα διακοσμημένο με τούλια και λουλούδια κέρινο προσωπείο. Ο ρόλος της Μπούλας είναι σημαντικός στην τελετουργία και συμβολίζει την αρμονία και την ισχυρή παρουσία της γυναικείας μορφής στην παράδοση.

 

Η συναρπαστική έναρξη και ο ρόλος της μουσικής

Το έθιμο ξεκινά την πρώτη Κυριακή της Αποκριάς, με το ντύσιμο των Γενίτσαρων. Η μουσική συνοδεία από το ζουρνά και το νταούλι (ο Ζαλιστός) δημιουργεί μια μελαγχολική αλλά και εορταστική ατμόσφαιρα καθώς η πομπή ξεκινά και κατευθύνεται από σπίτι σε σπίτι. Ο ήχος του ζουρνά και του νταουλιού είναι καθοριστικός και σηματοδοτεί τη συγκέντρωση των Γενίτσαρων.

 

Η σημασία της τελετουργίας

Όταν ο Γενίτσαρος ετοιμαστεί, ακολουθεί μια σειρά από τελετουργικές κινήσεις: τινάζεται τρεις φορές και πηδάει τρεις φορές στα δύο του πόδια, συμβολίζοντας τον αποχαιρετισμό. Στη συνέχεια, κάνει το σταυρό του και χαιρετά τους συμμετέχοντες. Η πομπή συνεχίζεται με τους συμμετέχοντες να κατευθύνονται στο Δημαρχείο, όπου πραγματοποιείται το συμβολικό προσκύνημα. Ο αρχηγός του μπουλουκιού, μαζί με την Μπούλα, εισέρχεται στο Δημαρχείο και ζητά την άδεια από τον Δήμαρχο για την τέλεση του εθίμου. Αυτή η διαδικασία αναδεικνύει τη συμμετοχή του Δήμου στην παράδοση και τη σημασία της ενσωμάτωσης του πολιτικού στοιχείου στην εορτή.

 

Ο χορός και οι πατινάδες

Ακολουθεί η πομπή στους δρόμους της πόλης, όπου οι συμμετέχοντες χορεύουν σε ζεύγη και σταυρώνουν τις πάλες τους ως αναπαράσταση μάχης. Η πορεία ακολουθεί συγκεκριμένη διαδρομή, με στάσεις σε επτά προκαθορισμένα σημεία (τριόδια), όπου οι Γενίτσαροι χορεύουν κυκλικά ως φόρο τιμής στην οικογένειά τους. Οι συγγενείς και φίλοι προσφέρουν χρήματα στους οργανοπαίκτες, και καθ' όλη τη διάρκεια του εθίμου, οι θεατές δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν στο χορό ή να τραγουδούν, καθώς ηγετικά ρόλο έχουν οι Γενίτσαροι.

 

 

Η κορύφωση και ο τελικός χορός

Η κορύφωση του εθίμου έρχεται την Κυριακή της Ορθοδοξίας, όταν όλα τα μπουλούκια συγκεντρώνονται στην περιοχή Σπηλαίου για ένα μεγάλο γλέντι. Με παραδοσιακές πίτες, γλυκά του ταψιού και ντόπιο κρασί, η γιορτή συνεχίζεται με την κοινή συμμετοχή των Γενίτσαρων και του πλήθους σε έναν χορό χαράς και γιορτής. Το έθιμο ολοκληρώνεται την Καθαρή Δευτέρα, όπου οι συμμετέχοντες συνεχίζουν την πορεία τους χωρίς τα «πρόσωπα», ακολουθώντας ωστόσο την ίδια διαδρομή και τελετουργία.

 

Το έθιμο των Γενίτσαρων παραμένει ζωντανό και ενισχύει τη σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με την παράδοση και τον πολιτισμό της Νάουσας. Μέσα από τις τελετουργικές κινήσεις, τη μουσική και τον χορό, οι Γενίτσαροι διατηρούν ζωντανές τις ρίζες και τις αξίες του τόπου τους, γιορτάζοντας με σεβασμό και ευλάβεια τα έθιμα των προγόνων τους.

 

Πηγή: e-radio.gr/

 

Το Στοιχειό της Χάρμαινας: Ο αποκριάτικος θρύλος της Άμφισσας

Το Στοιχειό της Χάρμαινας: Ο αποκριάτικος θρύλος της Άμφισσας

 

 

Το Στοιχειό της Χάρμαινας αποτελεί έναν από τους γνωστότερους θρύλους της Άμφισσας. Πρόκειται για έναν μύθο με βαθιές ρίζες στην τοπική λαογραφία, που συνδυάζει τραγωδία, αθέατες δυνάμεις και παραδοσιακές αξίες. Σύμφωνα με την παράδοση, το στοιχειό εμφανίζεται το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς, όταν οι κάτοικοι της συνοικίας της Χάρμαινας αναβιώνουν την ιστορία ενός τραγικού έρωτα.

 

Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή…

Η ιστορία ξεκινά με τον νεαρό Κωνσταντή, ο οποίος δούλευε στο βυρσοδεψείο της οικογένειάς του, συνεχίζοντας την παράδοση των ταμπάκηδων της Άμφισσας. Ο Κωνσταντής ερωτεύτηκε την όμορφη και εργατική Λενιώ, η οποία δούλευε στα αμπέλια και στα ελαιόδεντρα της οικογένειάς της. Μαζί, ονειρεύονταν ένα μέλλον γεμάτο ευτυχία και κοινά όνειρα, πιστεύοντας ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να σταθεί εμπόδιο στην αγάπη τους.

 

Η μοίρα όμως είχε άλλα σχέδια. Μια τραγική μέρα, ενώ ο Κωνσταντής είχε φύγει για να αγοράσει ένα δαχτυλίδι αρραβώνων ως σύμβολο της δέσμευσής του, τη Λενιώ τη χτύπησε κεραυνός, όταν πήγε στην πηγή της Χάρμαινας για να αντλήσει νερό. Η ξαφνική αυτή τραγωδία σήμανε το τέλος της ζωής της Λενιώς και άφησε πίσω της ένα βαθύ κενό και αβάσταχτο πόνο. Ο νεαρός Κωνσταντής, μην μπορώντας να αντέξει το πλήγμα, αυτοκτόνησε, ελπίζοντας πως με τον θάνατο θα ενωθεί για πάντα με την αγαπημένη του.

 

Ωστόσο, η θρησκευτική παράδοση της εποχής και οι κοινωνικές αντιλήψεις δεν επέτρεπαν την ταφή των αυτόχειρων, και έτσι η ψυχή του Κωνσταντή καταδικάστηκε να περιπλανιέται ανάμεσα στους ζωντανούς και τους νεκρούς. Από τότε, ο νεαρός μεταμορφώθηκε σε πανύψηλο και τρομακτικό τέρας με μακρουλά χέρια και άγριο παρουσιαστικό. Ο Κωνσταντής, ως φάντασμα πλέον, κράτησε μέσα του την απέθαντη αγάπη για τη Λενιώ, προστατεύοντας παράλληλα τους ταμπάκηδες, οι οποίοι αποτελούσαν για αυτόν «δικούς του ανθρώπους».

 

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, το στοιχειό ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδρομή: ξεκινά από το σπίτι της Λενιώς, περνά από το πατρικό του και συνεχίζει στους δρόμους όπου έμεναν φίλοι και συγγενείς του. Καθώς κινείται, αφήνει πίσω του τον ανείπωτο θρήνο του, το σύρσιμο των αλυσίδων και αχνές κραυγές που αντηχούν στα σοκάκια της Χάρμαινας.

 

Το Στοιχειό της Χάρμαινας και οι Απόκριες

Με τα χρόνια, ο μύθος του στοιχειού έχει μετατραπεί από ιστορία τρόμου σε λαϊκό δρώμενο. Κάθε Αποκριά, η Άμφισσα ζωντανεύει μέσα από παραδοσιακές πομπές και μεταμφιέσεις, όπου οι κάτοικοι ντύνονται ξωτικά, νεράιδες και άλλα υπερφυσικά πλάσματα, αναπαριστώντας το σκοτεινό παραμύθι του Κωνσταντή και της Λενιώς. Μέσα από αυτή τη γιορτή, όχι μόνο τιμάται η μνήμη του τραγικού τους έρωτα, αλλά διατηρείται ζωντανή και η παράδοση των ταμπάκηδων και των παλαιών τεχνών της περιοχής.

 

Συνολικά, το Στοιχειό της Χάρμαινας είναι ένας μύθος που συνδυάζει τον ανθρώπινο πόνο, τη βαθιά αγάπη και το ανεξήγητο του μεταφυσικού. Παρά τον φόβο που προκαλεί, αποτελεί και πηγή έμπνευσης για τους ντόπιους, οι οποίοι βλέπουν σε αυτόν όχι μόνο μια υπερφυσική απειλή, αλλά και μια υπενθύμιση της ιστορίας, της παράδοσης και της αντοχής ενός λαού. Η αναβίωση του θρύλου κάθε χρόνο ενώνει την κοινότητα, ενώ αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα αποκριάτικα έθιμα της Ελλάδας. 

 

Πηγή: in2life.gr/

 

Υπαπαντή του Κυρίου-2 Φεβρουαρίου: Γιορτή, έθιμα και παραδόσεις

Υπαπαντή του Κυρίου-2 Φεβρουαρίου: Γιορτή, έθιμα και παραδόσεις

 

 

Η γιορτή της Υπαπαντής είναι μια δεσποτική γιορτή της Χριστιανοσύνης, σε ανάμνηση της έλευσης του μικρού Χριστού στον Ναό των Ιεροσολύμων και της υποδοχής του από τον ιερέα Συμεών.

 

Γιορτάζεται μαζί με την ανάμνηση του γεγονότος του καθαρισμού της Παναγίας από τη λοχεία (σαραντισμός).

 

Η Υπαπαντή του Κυρίου είναι μία από τις 12 μεγάλες γιορτές της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας και έχει συνδεθεί με την παράδοση που θέλει, τέτοια ημέρα, να γίνονται προβλέψεις για τον καιρό που θα ακολουθήσει.

 

Σε πολλές περιοχές της χώρας λένε πως ό,τι μέρα κάνει στη γιορτή της Υπαπαντής έτσι θα ξετελέψει και ο καιρός τις επόμενες 40 ημέρες.

 

Στην Κρήτη ωστόσο λένε κάτι διαφορετικό: πως αν κάνει καλό καιρό αυτή τη μέρα τότε ο χειμώνας θα κρατήσει πολύ ακόμα.

 

ΥΠΑΠΑΝΤΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ – ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Στη Μακεδονία είχαν ως συνήθεια την παραμονή των Χριστουγέννων να τοποθετούν μια άσπρη πέτρα, μέσα στο τζάκι, ώστε η οικογένεια να περάσει μια άσπρη, δηλαδή καλή, χρονιά.

 

Αυτή την πέτρα την έπαιρναν την ημέρα της Υπαπαντής και την πήγαιναν στο χωράφι πιστεύοντας πως έχει τη δύναμη να αποτρέψει τη χαλαζόπτωση κι άρα την καταστροφή της σοδειά τους .

 

Είναι επίσης σημαντικό να ξέρουμε πως το 1929 είχε οριστεί η ημέρα της Υπαπαντής ως εκείνη στη διάρκεια της οποίας θα τιμάται και θα γιορτάζει η μητέρα.

 

Στη δεκαετία του 1960 ωστόσο η γιορτή της μητέρας μεταφέρθηκε τη 2η Κυριακή του Μαΐου, καθώς τότε γιόρταζαν τη μητέρα οι Αμερικανοί και η εμπορευματοποίηση απαιτούσε να “προσαρμοστούμε” κι εμείς.

 

 

ΥΠΑΠΑΝΤΗ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

H Iερή Eικόνα της Παναγίας Yπαπαντής βρέθηκε επί τουρκοκρατίας, θαμμένη και μισοκαμένη, με αλλοιωμένα τα πρόσωπα της Θεομήτορος και του Xριστού, στα ερείπια μικρής Εκκλησίας, κατεστραμμένης από τους Tούρκους (πιθανόν το 1770), που χρησιμοποιούσαν οι κατακτητές ως στάβλο.

 

Στο χώρο αυτό, νοτιοανατολικά του υπάρχοντος Mητροπολιτικού και Καθεδρικού Iερού Nαού, κτίστηκε και καταστράφηκε επανειλημμένα η αφιερωμένη στην Παναγία την Yπαπαντή Εκκλησία.

 

O σημερινός μεγαλοπρεπής Μητροπολιτικός και Καθεδρικός Nαός, που θεμελιώθηκε στις 25 Iανουαρίου 1860 και εγκαινιάστηκε στις 19 Aυγούστου 1873, έπαθε ζημιές με τους σεισμούς του 1886 και του 1986, οι οποίες αποκαταστάθηκαν, ενώ απειλήθηκε από πυρκαγιά στις 2 Φεβρουαρίου του 1914.

 

Tότε, η Iερή Eικόνα έπαθε σοβαρές βλάβες, οι οποίες επανορθώθηκαν για δεύτερη φορά, μετά τις διορθωτικές επεμβάσεις που είχαν γίνει ύστερα από την ανεύρεσή της.

 

H λιτάνευση της Eικόνας έγινε για πρώτη φορά το 1841, για την αντιμετώπιση κάποιας επιδημίας βαριάς μορφής (πιθανολογείται ότι ήταν πανώλη), που είχε πλήξει την πόλη.

 

Kαθιερώθηκε, όμως, η λιτάνευση να γίνεται κάθε χρόνο, την ημέρα της γιορτής, το έτος 1884.

 

Πηγή: ekklisiaonline.gr/

 

 

Φλεβάρης και λαϊκή παράδοση

Φλεβάρης και λαϊκή παράδοση

 

 

Ο Φεβρουάριος μέσα από τη λαϊκή μας παράδοση.

Έχει 28 ημέρες στα κοινά έτη και 29 ημέρες κάθε τέσσερα χρόνια. Τα δίσεκτα έτη διαιρούνται ακριβώς δια του 4. Αρχικά ο Φεβρουάριος είχε 29 ημέρες στα κοινά και 30 στα δίσεκτα, όμως ο αυτοκράτορας Οκταβιανός Αύγουστος αφαίρεσε μία ημέρα, την οποία πρόσθεσε στον μήνα Αύγουστο που έφερε το όνομά του.

Κατά το Αττικό ημερολόγιο ο Φεβρουάριος ονομαζόταν Ανθεστηριώνας, όνομα προερχόμενο από τις εορτές των Ανθεστηρίων, οι οποίες τελούνταν στην Αρχαία Αθήνα την 11η έως και την 13η ημέρα του μηνός. Η πρώτη ημέρα των Ανθεστηρίων ονομαζόταν «πιθοίγια» διότι ανοίγονταν και δοκιμάζονταν για πρώτη φορά οι πίθοι με τον οίνο της χρονιάς. Η δεύτερη ημέρα λεγόταν «Χόες», από το ομώνυμο οινοδοχείο και η τρίτη ημέρα ονομάζονταν «Χύτροι» και ήταν η ημέρα των ψυχών. Προσφέρονταν δε αγγεία με άνθη, μαγειρεμένα λαχανικά και πανσπερμία σιτηρών και γίνονταν σπονδές από νερό πάνω στους τάφους.

Στην Ελλάδα ο Φεβρουάριος καλείται και Φλεβάρης, ονομασία η οποία προέρχεται από τις «φλέβες», δηλαδή τα υπόγεια νερά που αναβλύζουν στην διάρκειά του από τις πολλές βροχές. Στην Θράκη μάλιστα υπάρχει το ρήμα φλεβαρίζω που σημαίνει πλημμυρίζω, επειδή τα χωράφια «φλεβαρίζουν» από τα πολλά νερά. «Σου ‘πανε Φλεβάρη βρέξε κι αλησμόνησες να πάψεις»… Υπάρχει όμως και το ρήμα φλεβίζω, που σημαίνει κάνω δυνατό κρύο.

Στα ορεινά μέρη της Ελλάδος προσάρμοσαν το όνομα στις καιρικές συνθήκες του ψύχους και των θανάτων που προκαλούνται εξαιτίας αυτού : «Ο Φλεβάρης φλέβες ανοίγει και πόρτες σφαλνά».

Επίσης, έχει πάρει διάφορες άλλες ονομασίες σχετικές με την μικρή του διάρκεια : Κουτσοφλέβαρος, Μικρός, Κουτσός, Φλιάρης, Μισερός και Γκουζούκης. Στον Πόντο λέγεται και Κούντουρος γιατί έχει κοντή ουρά καθώς και Κούτσουρος διότι είναι κουτσουρεμένος.

Στον αγροτικό βίο ονομάζεται κλαδευτής, γιατί η πρώτη ημέρα του Φεβρουαρίου σηματοδοτεί την αρχή του κλαδέματος, του τσαπίσματος των χωραφιών και άλλων αμπελουργικών φροντίδων. «Ας έρθ’ τ’ Αϊ Τρύφου η μέρα πρώτα, κι απέει πιάν’ς του σβανά στου χέρι σ’». Η γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, προστάτη των αμπελιών, την 1η του μηνός του έδωσε και το όνομα «Αϊ-Τρύφωνας». Στην Στενήμαρο της Ανατολικής Ρωμυλίας την ημέρα εκείνη οι αμπελουργοί θυσίαζαν έναν ταύρο και μετά το φαγοπότι διοργάνωναν αγώνες πάλης.

Ο καιρός τον Φεβρουάριο είναι άστατος, γι’ αυτό τον λόγο καλείται και Μεθυσμένος γιατί δεν ξέρει τι κάνει. «Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει κι άμα πει και θυμώσει μέσ’ τα χιόνια θα μας χώσει». Παρ’ όλα αυτά ο Φεβρουάριος είναι ο τελευταίος μήνας του χειμώνα και προπομπός της ανοίξεως. Χαρακτηριστικό του είναι οι ανθισμένες αμυγδαλιές οι οποίες πιστές πάντα στο ετήσιο άνθισμα τους, στέλνουν τα υπέροχα μηνύματα αναγεννήσεως της φύσης.

 

Γιορτές το μήνα Φεβρουάριο

 

Του Αγίου Τρύφωνα 1 Φεβρουαρίου.

Ο άγιος Τρύφωνας θεωρείται φύλακας των αμπελιών.

Της Υπαπαντής 2 Φεβρουαρίου.

Γιορτάζεται σε ανάμνηση της συναντήσεως του Συμεών με το παιδίον Ιησού (Λουκ., 2.25).
Τότε γίνονται προβλέψεις. «Ό,τι καιρό κάνει της Υπαπαντής, θα βαστάξει σαράντα ημέρες». Αν είναι καλός ο καιρός στις 2 Φεβρουαρίου, ο βαρύς χειμώνας θα διαρκέσει πολύ ακόμα. Από τις 2 Φλεβάρη σταματούν οι γιορτές και μαζί η αργία και η σχόλη.

Του Αγίου Συμεών 3 Φεβρουαρίου.

Ο Άγιος τιμάται από τις εγκύους, που έλεγαν παρετυμολογώντας: «για να μη γεννηθεί το παιδί σημειωμένο».

Του Αγίου Χαραλάμπους 10 Φεβρουαρίου.

Πρώτη Κυριακή της Αποκριάς «Οι μεταμφιέσεις και οι παράδοξοι χοροί των μασκαράδων γίνονται για να ξυπνήσουν τα πνεύματα της βλαστήσεως».

H Καθαρά Δευτέρα είναι μια πανάρχαιη γιορτή που σχετίζεται κυρίως με τις πομπές των Κατ΄ Αγρούς Διονυσίων αλλά και με ορισμένες Απολλώνιες ιδέες λατρευτικού περιεχομένου. Στις μέρες μας συνηθίζεται ο εορτασμός με ομαδική έξοδο στην εξοχή.

Αρχαίες γιορτές ήταν τα Ανθεστήρια, Χόες.

Στην Αττική γιόρταζαν τα πρώτα άνθη της αμυγδαλιάς με διαγωνισμούς οινοποσίας. Άνοιγαν τους πίθους με το κρασί (πιθοίγια) και γέμιζαν τις κρασοκανάτες (χόες). Νικητής ήταν όποιος άδειαζε πρώτος τον χουν που χώραγε περισσότερο από δύο λίτρα.

 

Ο Άγιος Κασσιανός γιορτή στο μήνα Φεβρουάριο

Κάθε τέσσερα χρόνια που το έτος είναι δίσεκτο, την τελευταία ημέρα του Φεβρουαρίου, δηλαδή στις 29 του μήνα, γιορτάζει ο Άγιος Κασσιανός. Η περίεργη αυτή γιορτή, έδωσε αφορμή για διάφορες λαϊκές ερμηνείες και περιπαίγματα.

Στη Μυτιλήνη, τη γιορτή του Αγίου Κασσιανού τη θεωρούν ως γιορτή των τεμπέληδων! Λένε μάλιστα: « του Κασσιανού γιορτάζουν οι οκνοί (οι τεμπέληδες)».

Η παράδοση από την Μυτιλήνη που εξηγεί τις παραπάνω εκφράσεις είναι οι εξής:
Μια μέρα που ο Χριστός γύριζε με τους Αποστόλους, έκατσε σε ένα μέρος να ξεκουραστεί. Πάνε τότε όλοι οι Άγιοι κοντά, για να του γυρέψουν δουλειά. Πάει ο Άι- Νικόλας και του λέει:
- Χριστέ μου για πες μου, τι να κάνω;
Λέει τότε ο Χριστός:
- Πήγαινε να δεις ποια καράβια και καΐκια βολοδέρνουν και απέ να τα σώζεις.

Πάει ο Άι – Τρύφωνας και του λέει:
- Εγώ τι θέλεις να κάνω;
- Αμ” το κλαδευτήρι το ’χεις στη μέση σου και κρέμεται, τι ρωτάς λοιπόν; Πήγαινε στα χωράφια και στα αμπέλια και κάνε τη δουλειά σου. Διώξε τις αρρώστιες απ’ τα δέντρα κι όλα τα κακά!

Ένας ένας πήγαν όλοι οι Άγιοι στο Χριστό και ανέλαβαν τη δουλειά τους. Πίσω, πίσω πήγε και ο Άγιος Κασσιανός και λέει:
- Εγώ Χριστέ μου, τι να κάνω;
Γέλασε τότε ο Χριστός, δε βάσταξε και του ‘πε:
- Αμ΄εσύ είσαι που είσαι οκνός! Φύλαγε λοιπόν το Φλεβάρη! Κι άμα δεις και τραβάει είκοσι εννιά, έμπα μέσα στο είκοσι εννιά και κάνε τη δουλειά σου. Πάλι, σα δεν έχει είκοσι εννιά, κάτσε απ΄όξω.

 

Πηγή:  escapemedia.gr