Οι Απόκριες της Ελλάδας 6 τόποι και τα έθιμά τους
ΓΑΛΑΞΙΔΙ
Αλεύρι, φούμο, πόλεμος
Το Γαλαξίδι γιορτάζει τις Απόκριες με έναν ιδιότυπο πόλεμο, κατά τον οποίο ως όπλα νοούνται σακουλάκια με αλεύρι! Το έθιμο του Αλευροπόλεμου ή Αλευρομουντζουρώματα λέγεται ότι το έφεραν οι Γαλαξιδιώτες ναυτικοί από τη Σικελία ή την Ινδία. Οπως και να έχει, την Καθαρά Δευτέρα το Γαλαξίδι γίνεται κάτασπρο ή πολύχρωμο, αφού οι καρναβαλιστές (που φορούν παλιά ρούχα και μαντίλι στο κεφάλι) πετούν αδιακρίτως αλευρόσκονη, που συχνά ανακατεύεται με φούμο σε διάφορα χρώματα. Νταούλια και πίπιζες δίνουν τον ρυθμό, φωτιές ανάβουν και το ξεφάντωμα ξεκινά.
Την Καθαρά Δευτέρα (23/2), οι εκδηλώσεις ξεκινούν στις 11:00 στην Πλατεία Μάμα με την «Ταραμοκατάσταση», όπου οι επισκέπτες καλωσορίζονται με παραδοσιακή ταραμοσαλάτα. Στις 13:00 πραγματοποιείται ο Αλευρομουντζουρωμένος Γάμος με αφετηρία την οικία Λουκά Γκούλντα («Γκουλντέικο»), δίπλα στο δημοτικό σχολείο, ενώ στις 14:30, από την είσοδο του Γαλαξιδίου, ξεκινά το μεγάλο Αλευρομουντζούρωμα, η εντυπωσιακή μάχη με αλεύρι και φούμο που προσελκύει επισκέπτες από όλη την Ελλάδα.
ΑΜΦΙΣΣΑ
Η πάλη των στοιχειών
Ο θρύλος της γειτονιάς Χάρμαινα παίρνει σάρκα και οστά το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας, όταν τα τρομακτικά «στοιχειά» παλεύουν μεταξύ τους. Το στοιχειό-πρωταγωνιστής είναι ο Κωνσταντής, ο οποίος αυτοκτόνησε από τον καημό του για τον χαμό της αγαπημένης του Λενιώς κι έπειτα στοίχειωσε. Το βράδυ της Παρασκευής γίνεται το «Ξύπνημα και κάλεσμα του Κωνσταντή», ενώ το Σάββατο, στη «Νύχτα των Στοιχειών», θα δείτε χιλιάδες μεταμφιεσμένους να υποδύονται τα στοιχειά. Τα πανύψηλα, υπερφυσικά όντα επιδίδονται εντέλει στην «Πάλη των Στοιχειών», σε ένα από τα πιο «δυνατά» αποκριάτικα έθιμα της Ελλάδας.
Οι εκδηλώσεις ξεκινούν την Παρασκευή 20/2 (20:00) στη συνοικία της Χάρμαινας, όπου πραγματοποιείται το ξύπνημα του Κωνσταντή. Το απόγευμα της επόμενης μέρας (17:00) αρχίζει η προετοιμασία για την κάθοδο των Στοιχειών στο Εικαστικό Εργαστήρι στα παλιά ταμπάκικα, η οποία λαμβάνει χώρα στις 20:00 στην πλατεία Κεχαγιά. Την Κυριακή της Αποκριάς (22/2) οι εκδηλώσεις κορυφώνονται με την καρναβαλική παρέλαση στο κέντρο της Αμφισσας (14:00) και το κάψιμο του Βασιλιά Καρνάβαλου στην πλατεία Ησαΐα (18:00). Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα harmaina.gr ή επικοινωνήστε με το Εικαστικό Εργαστήρι Αμφισσας (Σταλλού & Θόαντος, τηλ 22650-79264).
ΝΑΟΥΣΑ
Γενίτσαροι και Μπούλες
Ο τρόπος που γιορτάζεται σήμερα το πανάρχαιο έθιμο συνδέεται περισσότερο με την τουρκοκρατία. Η στιγμή του «αποχαιρετισμού», που συμβολίζει την αναχώρηση των Ναουσαίων για τον Αγώνα, είναι συγκινητική. Σε ζευγάρια, παίρνουν από το σπίτι τους τις Μπούλες (για άλλους Γενίτσαρους), ενώ η οικογένεια τις αποχαιρετά κλαίγοντας. Εως τις 17.00 πραγματοποιούν πομπή και στήνουν χορούς. Κατά την είσοδό τους στην πλατεία Αλωνίων αφαιρούν την κέρινη προσωπίδα τους και χορεύουν έως το βράδυ. Οι Γενίτσαροι φορούν φουστανέλα, φλουριά, φυλαχτά, «ζώστρες» (αλυσίδες) και κεφαλόδεσμο, ενώ οι Μπούλες (ή Νύφες) μια πολύχρωμη γυναικεία φορεσιά – είναι όμως όλοι άντρες. Για να παρακολουθήσετε τη διαδικασία του ντυσίματος, φροντίστε να είστε στις εννέα το πρωί στον Μύλο Μάκη.
Από το Σάββατο (21/2), η πόλη ζωντανεύει με ολοήμερα γλέντια, σατιρικές παραστάσεις και μουσικές εκδηλώσεις σε κεντρικούς δρόμους και πλατείες. Στην οδό Δημ. Βλάχου, η ομάδα «Αντάρτες» στήνει το δικό της αποκριάτικο σατιρικό γλέντι, ενώ σε πλατείες και καφετέριες πραγματοποιούνται ανοιχτά πάρτι δρόμου, DJ sets και παραδοσιακή μουσική με χάλκινα συγκροτήματα. Την Κυριακή (22/2) ξεχωρίζουν οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες. Για όσους θέλουν να μάθουν την ιστορία του εθίμου, το πρωί γίνεται ξενάγηση στο παραδοσιακό κτίριο όπου στεγάζεται ο όμιλος «Γενίτσαροι και Μπούλες» (πρώην σησαμοτριβείο «Μάκη», περιοχή «Μπατάνια»). Τα μπουλούκια ξεκινούν από το Δημαρχείο στις 11:30, παίρνουν την άδεια του Δημάρχου και ακολουθούν καθορισμένη διαδρομή στην πόλη, ολοκληρώνοντας την πομπή με παραδοσιακούς χορούς στα Αλώνια, όπου τα παιδιά και οι συνοδοί των μπουλουκιών τραγουδούν τις παραδοσιακές πατινάδες. Περισσότερες πληροφορίες για παράλληλες δράσεις και εκδηλώσεις θα βρείτε στην ιστοσελίδα του Δήμου Νάουσας (naoussa.gr).
ΚΟΖΑΝΗ
Οι φανοί της καρποφορίας
Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς ανάβουν στις γειτονιές της Κοζάνης οι περίφημοι φανοί – οι φωτιές με διονυσιακό χαρακτήρα, αλλά και με αναφορές στην τουρκοκρατία, αφού αυτός ήταν ο τρόπος επικοινωνίας των κλεφταρματολών με τις οικογένειές τους. Στα μνημειώδη γλέντια που στήνονται γύρω τους, ντόπιοι και επισκέπτες τραγουδούν, ακολουθώντας τον κορυφαίο τραγουδιστή, στίχους που έχουν επιβιώσει 300 χρόνια. Τραγούδια της αγάπης, κλέφτικα και σατιρικά ξεπηδούν από τα χάλκινα όργανα και, όταν οι φανοί σβήσουν, η στάχτη τους σκορπίζεται στα χωράφια για να καρποφορήσουν.
Το τριήμερο στην Κοζάνη ξεκινά το Σάββατο (21/2) με ιστορική ξενάγηση στα σημαντικά αξιοθέατα της πόλης, με αφετηρία το Δημαρχείο (11:00). Το απόγευμα συνεχίζεται με τη Βραδιά Μικρασίας–Καππαδοκίας, όπου πολιτιστικοί σύλλογοι της περιοχής παρουσιάζουν παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια. Η βραδιά κορυφώνεται με το άναμμα του Φανού Λάκκος τ’ Μάγγαν, μοντέρνους χορούς και το πάρτι νεολαίας από το Τοπικό Συμβούλιο Νέων. Την Κυριακή της Αποκριάς, στις 15:00 πραγματοποιείται η Παρέλαση των Αρμάτων και των μεταμφιεσμένων ομάδων από την οδό Παύλου Μελά έως την πλατεία Αριστοτέλους. Μετά την παρέλαση, ο Δήμαρχος ανάβει τον Κεντρικό Φανό και το βράδυ, το άναμμα όλων των φανών σε γειτονιές της πόλης μετατρέπει την Κοζάνη σε μια πολύχρωμη και ζωντανή γιορτή, γεμάτη χορό, μουσική και αποκριάτικη ατμόσφαιρα. Για περισσότερες πληροφορίες και για τις παράλληλες εκδηλώσεις, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της Κοζανίτικης Αποκριάς (kozanitikiapokria.gr).
ΤΥΡΝΑΒΟΣ
Ο βασιλιάς φαλλός
Μασκαράδες και εντυπωσιακά άρματα παρελαύνουν στο καρναβάλι που γίνεται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, ωστόσο στον Τύρναβο θα έρθετε για το έθιμο Μπουρανί, που γίνεται την Καθαρά Δευτέρα. Ονομάστηκε έτσι από την αλάδωτη σούπα που βράζει στο μεγάλο καζάνι του Τυρνάβου εκείνη τη μέρα, ωστόσο, όπως γρήγορα θα καταλάβετε, βασιλιάς είναι ο φαλλός. Πήλινα αναμνηστικά, μπαλόνια, γλειφιτζούρια, ακόμα και τα ψωμιά έχουν σχήμα φαλλού, ενώ οι Μπουρανήδες δεν σταματούν τα πειράγματα, τα οποία περιλαμβάνουν άσεμνα τραγούδια και χειρονομίες, βωμολοχίες και φυσικά τον υποχρεωτικό ασπασμό του βασιλιά φαλλού!
Την Κυριακή 22/2, η κεντρική πλατεία πλημμυρίζει με μουσική από τη Φιλαρμονική Δήμου Τυρνάβου (11:30 π.μ.). Τέσσερα οινοποιεία της Ενωσης Οινοποιών & Αποσταγματοποιών (Αγροτικός Οινοποιητικός Συνεταιρισμός, Κτήμα Ζαφειράκη, Κτήμα Μίγας, Κατσάρος Αποστάγματα) ανοίγουν τις πύλες τους για το κοινό μεταξύ 13:00 και 17:00. Η μεγάλη παρέλαση ξεκινάει μία ώρα αργότερα στους κεντρικούς δρόμους του Τυρνάβου. Την Καθαρά Δευτέρα αναβιώνει το παραδοσιακό έθιμο του Μπουρανιού. Το έθιμο ξεκινάει στις 10:30 στον Προφήτη Ηλία με τον Σύλλογο Γαϊτανάκι Μπουρανί. Το μεσημέρι (15:00) τα πειράγματα δίνουν και παίρνουν στην πλατεία Αγοράς, με τις γιορτές να επεκτείνονται στον Αμπελώνα και σε όλες τις δημοτικές κοινότητες. Παράλληλα, το Κτήμα Ζαφειράκη παραμένει ανοιχτό για γευστικές δοκιμές (13:00-17:00).
ΣΟΧΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Η παρέλαση με τα καλπάκια
Επισήμως τα έθιμα του Σοχού ξεκινούν το Σάββατο – ανάβουν τρεις μεγάλες φωτιές και γίνονται οι προετοιμασίες του Γάμου. Ο ίδιος ο Γάμος γίνεται την Κυριακή και την ίδια μέρα παρελαύνουν οι μασκαράδες της Αράπκας (με τοπικά ρούχα, φορεμένα ανάποδα). Την Καθαρά Δευτέρα γίνεται το έθιμο της συγχώρεσης και η μεγάλη παρέλαση των κουδουνοφόρων. Αυτοί είναι οι πρωταγωνιστές του Σοχού, ωστόσο για να βιώσετε τη δύναμη του εθίμου αξίζει να τους ακολουθήσετε μέρες νωρίτερα, όταν, φορώντας τα εντυπωσιακά τους καλπάκια (μάσκες ύψους ενός μέτρου με ουρά αλεπούς και πολύχρωμες κορδέλες), γιδοπροβιές, κόκκινες εσάρπες και βαριά κουδούνια, περιφέρονται στο χωριό μαζί με νταούλια και ζουρνάδες, χορεύοντας και καλώντας τη φύση να ξυπνήσει.
Το Σάββατο (21/2) που ξεκινούν οι προετοιμασίες του γάμου, στην κεντρική πλατεία του Σοχού διοργανώνεται από νωρίς ένας αποκριάτικος χορός για παιδιά (16:30). Τη σκυτάλη παίρνουν οι χοροί από πολιτιστικούς συλλόγους (18:00). Λίγο αργότερα, πραγματοποιείται η «Ρούμπα», δηλαδή η μεταφορά του νυφικού από το σπίτι του γαμπρού στο σπίτι της νύφης, συνοδεία ορχήστρας. Οι επισκέπτες πρέπει να είναι στις 18:30 στο χώρο του ΚΑΠΗ και από εκεί ξεκινούν για τα δύο σπίτια, παρασύροντας τον κόσμο σε ένα γνήσιο παραδοσιακό γλέντι γάμου. Το γλέντι συνεχίζεται στις 20:00 με το έθιμο «Ζαπούς», το άναμμα της καθαρτήριας φωτιάς που ανάβει στην κεντρική πλατεία και στην πλατεία Εθνικής Αντίστασης (Κουμλούκ). Την Κυριακή της Αποκριάς, από τις 13:30 έως τις 18:00, πραγματοποιείται ο «Γάμος της Αράπκας», μια παραδοσιακή παρωδία γάμου που εξελίσσεται σε διάφορα σημεία του Σοχού. Το μεσημέρι της Καθαράς Δευτέρας (13:30) πραγματοποιείται σε όλο το χωριό το έθιμο «Προσταβάνι», γνωστό και ως έθιμο της συγχώρεσης. Οι νεότεροι επισκέπτονται τους μεγαλύτερους σε ηλικία συγγενείς, καθώς και πνευματικούς συγγενείς. Με ένα πορτοκάλι και φιλώντας το χέρι τους, ζητούν τη συγχώρεσή τους, για να προχωρήσουν στην περίοδο της Σαρακοστής και της νηστείας. Παράλληλα, γίνεται και το μοίρασμα της πίτας με χαλβά, προσφορά στη μνήμη των νεκρών, την οποία οι Σοχινοί μοιράζουν απαραίτητα σε τρία σπίτια. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Δήμου Λαγκαδά (lagadas.gr).
Πηγή kathimerini.gr
