Μεγάλη Παρασκευή: Έθιμα και Θρησκευτική Σημασία Μεγάλο Σάββατο: Γιατί γιορτάζουμε τα μεσάνυχτα την Ανάσταση- Τα έθιμα που έχουν χαθεί

Μεγάλη Παρασκευή: Έθιμα και Θρησκευτική Σημασία

Μεγάλο Σάββατο: Γιατί γιορτάζουμε τα μεσάνυχτα την Ανάσταση- Τα έθιμα που έχουν χαθεί

 

 

 «Τη Μεγάλη Παρασκευή δεν πρέπει να κάνουμε καμία δουλειά του σπιτιού» - Η δοξασία για το μπάνιο και τα μαστορέματα - «Μάστορης, ξεμάστορης καρφί δεν εκάρφωνε» - Ποια τα έθιμα, οι παραδόσεις και η θρησκευτική σημασία αυτής της ιερής ημέρας.

 

Η Μεγάλη Παρασκευή αποτελεί την κορύφωση του Θείου Δράματος και την πιο πένθιμη ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας για τη Χριστιανοσύνη. Είναι η ημέρα που αναπαριστά τη Σταύρωση του Ιησού Χριστού, τη δίκη από τον Πόντιο Πιλάτο και τη μαρτυρική πορεία προς τον Γολγοθά. Για τους πιστούς, η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα απόλυτης νηστείας, περισυλλογής και προσευχής, καθώς τιμούν τη θυσία του Θεανθρώπου.

 

Οι Ιερές Ακολουθίες της Μεγάλης Παρασκευής

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής τελείται η ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και ακολουθεί ο Εσπερινός της Αποκαθηλώσεως, κατά τον οποίο ο Χριστός αποκαθηλώνεται από τον Σταυρό και τοποθετείται στον Επιτάφιο. Από τα ξημερώματα της ίδιας ημέρας, οι πιστοί στολίζουν τον Επιτάφιο με λουλούδια, προετοιμάζοντάς τον για την περιφορά.

Το βράδυ πραγματοποιείται η Ακολουθία του Επιταφίου Θρήνου, δηλαδή ο Όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου, και ακολουθεί η περιφορά του Επιταφίου στους δρόμους, με τις καμπάνες να χτυπούν πένθιμα καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Λόγω του πένθιμου χαρακτήρα της ημέρας, δεν τελείται Θεία Λειτουργία ούτε ακόμη και η κατανυκτική Λειτουργία Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων.

 

Η Νηστεία και οι Παραδόσεις της Μεγάλης Παρασκευής

Η νηστεία της Μεγάλης Παρασκευής είναι η αυστηρότερη του έτους. Οι πιστοί απέχουν ακόμα και από το λάδι, τιμώντας τα Πάθη του Χριστού. Σύμφωνα με τις ευαγγελικές περικοπές, ο Ιησούς σταυρώθηκε στις 9 το πρωί και το μαρτύριό του διήρκεσε 6 ώρες, μέχρι τις 3 το μεσημέρι, όταν παρέδωσε το πνεύμα λέγοντας «τετέλεσθαι».

Πολλοί πιστοί συνηθίζουν να πίνουν λίγο ξίδι εις ανάμνηση αυτού που προσφέρθηκε στον Ιησού κατά τη Σταύρωση. Επίσης, την ημέρα αυτή οι πιστοί επισκέπτονται τους τάφους των νεκρών συγγενών και φίλων, συνδέοντας το πένθος για τον Χριστό με το προσωπικό τους πένθος.

Τι δεν κάνουμε τη Μεγάλη Παρασκευή - Οι λαϊκές δοξασίες και τα έθιμα

Οι παλαιότερες νοικοκυρές ολοκλήρωναν τις δουλειές του σπιτιού μέχρι αργά το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, καθώς υπήρχε η πεποίθηση ότι «Τη Μεγάλη Παρασκευή δεν πρέπει να κάνουμε τίποτα, καμία δουλειά του σπιτιού». Μάλιστα, έβαφαν τα αυγά το απόγευμα της Μεγάλης Πέμπτης και τα έκρυβαν για να μην τα βρει η πένθιμη μέρα.

Μια διαδεδομένη δοξασία είναι ότι τη Μεγάλη Παρασκευή δεν κάνουμε μπάνιο, ένα βαθιά ριζωμένο έθιμο που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Επίσης, σε πολλά χωριά οι άντρες απέφευγαν τα μαστορέματα και ιδιαίτερα τα καρφώματα που παραπέμπουν στον τρόπο θανάτου του Χριστού. Όπως λέει και η λαϊκή παροιμία: «Μάστορης-ξεμάστορης καρφί δεν εκάρφωνε».

 

Τοπικά έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής ανά την Ελλάδα

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, τα λουλούδια του Επιταφίου φυλάσσονται μετά την περιφορά από τους πιστούς, καθώς θεωρούνται θαυματουργά. Επίσης, σε αρκετές περιοχές φτιάχνουν ένα ομοίωμα του Ιούδα, το οποίο παραδίδουν στη φωτιά μετά την περιφορά του Επιταφίου, συμβολίζοντας την τιμωρία της προδοσίας.

Στην Κρήτη, τη Μεγάλη Παρασκευή υπάρχει το έθιμο ο ιερέας να μνημονεύει εντός της εκκλησίας, πριν την περιφορά του Επιταφίου, τα ονόματα όλων των κεκοιμημένων συγχωριανών κάθε οικογένειας, ακόμα και πολλές γενιές πίσω. Επίσης, στην Κρήτη συνηθίζουν να βράζουν σαλιγκάρια με ξύδι και να πίνουν το ζουμί τους, που είναι πικρό σαν χολή, συμβολίζοντας το ποτό που προσφέρθηκε στον Χριστό.

Στην Ανατολική Κρήτη υπάρχει ακόμη ένα ιδιαίτερο έθιμο: την ώρα που ο ιερέας διαβάζει το πρώτο ευαγγέλιο της Μεγάλης Παρασκευής, η πρεσβυτέρα ετοιμάζει προζύμι με αλεύρι και νερό, το οποίο, με τις ευχές του Ευαγγελίου, πιστεύεται ότι ανεβαίνει με θαυματουργό τρόπο.

Η Μεγάλη Παρασκευή παραμένει μια από τις πιο κατανυκτικές ημέρες του χριστιανικού εορτολογίου, με πλούσια παράδοση και βαθιά συμβολισμό, που μας υπενθυμίζει τη θυσία του Χριστού και προετοιμάζει τους πιστούς για το χαρμόσυνο γεγονός της Ανάστασης.

 

Μεγάλο Σάββατο: Γιατί γιορτάζουμε τα μεσάνυχτα την Ανάσταση- Τα έθιμα που έχουν χαθεί

Το Μεγάλο Σάββατο είναι η τελευταία μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας και της Μεγάλης Σαρακοστής.

 

Το Σάββατο, αφού συγκεντρώθηκαν οι αρχιερείς και οι φαρισαίοι στο Πόντιο Πιλάτο, τον παρακάλεσαν να ασφαλίσει τον τάφο του Ιησού για τρεις ημέρες διότι, καθώς έλεγαν, «έχουμε υποψία μήπως οι μαθητές Του, αφού κλέψουν την νύχτα το ενταφιασμένο Του σώμα κηρύξουν έπειτα στο λαό ως αληθινή την ανάσταση την οποία προείπε ο πλάνος εκείνος, όταν ακόμη ζούσε· και τότε θα είναι η τελευταία πλάνη χειρότερη της πρώτης».

 

Αυτά αφού είπαν στον Πόντιο Πιλάτο και αφού πήραν την άδεια του, έφυγαν και σφράγισαν τον τάφο τοποθετώντας εκεί για ασφάλεια του κουστωδία, δηλαδή στρατιωτική φρουρά.

 

H πρώτη Ανάσταση

Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου γιορτάζουμε «την θεόσωμον ταφήν» και «την εις άδου κάθοδον», δηλαδή την ταφή του Κυρίου και την κάθοδο Του στον Άδη, όπου κήρυξε σε όλους τους νεκρούς. Βέβαια, η ταφή έγινε τα απόγευμα της Μ. Παρασκευής, ωστόσο η Εκκλησία έκρινε ορθό να αφιερώσει ιδιαίτερη μέρα προς τιμήν και μελέτη του μυστηριώδους αυτού γεγονότος. Αποβραδίς έχουν αλλάξει όλα τα πένθιμα καλύμματα του ναού και έχει στολισθεί με κόκκινα, αναστάσιμα.
Στα Ιεροσόλυμα, η τελετή της Αφής του Αγίου Φωτός και της Ανάστασης του Κυρίου, γίνονται το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου.

 

Τα μεσάνυχτα του Σαββάτου

Στην Ελλάδα η Θεία Λειτουργία της Αναστάσεως γίνεται το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου. Κατά την διάρκεια της Λειτουργίας, στις 12 ακριβώς τα μεσάνυχτα, σβήνουν τα φώτα της εκκλησίας και ο ιερέας προβάλει στην Ωραία Πύλη, κρατώντας σε κάθε χέρι από μία δεσμίδα τριάντα τριών κεριών με το Άγιο Φως, και ψάλλοντας το «Δεύτε λάβετε Φως...».

 

Στην συνέχεια ιερείς, ψάλτες και πιστοί βγαίνουν στο περίβολο της εκκλησίας όπου γίνεται η ανάγνωση του Ευαγγελίου της Αναστάσεως και ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι, ζωήν χαρισάμενος».

 

“ Αμέσως μετά αρχίζουν να πέφτουν πυροτεχνήματα και βεγγαλικά. Μετά την Ανάσταση, οι πιστοί μεταφέρουν στο σπίτι τους το Αγιο Φως. Στην είσοδο του σπιτιού τους, κάνουν, με τον καπνό της λαμπάδας, το σχήμα του σταυρού.

 

Μετά ανάβουν το καντήλι και προσπαθούν να το κρατήσουν τουλάχιστον τρεις με σαράντα ημέρες.

 

Στη συνέχεια κάθονται στο Πασχαλινό τραπέζι για να φάνε την πατροπαράδοτη μαγειρίτσα (σούπα από αρνίσια ή βοδινά εντόσθια). Τσουγκρίζουν κόκκινα αυγά και τρώνε κουλούρια και τσουρέκια. Για να φτιάξουν τις λαμπρόπιτες, βάζουν ζυμάρι μέσα σε στρογγυλό ταψί, και φτιάχνουν κάτι σαν πηγάδι μέσα στη μέση της ζύμης, το γεμίζουν με γέμιση από τυρί και αυγά και τις αλείφουν με αυγό πριν τις ψήσουν.

 

Παραδόσεις που ελάχιστα συνεχίζονται

 

Στα Καλάβρυτα – “Τις λαμπάδες του ναού ανάβουν κατά οικογένειες, ενώ ψάλλουν το “Δεύτε λάβετε φως”.

 

Στο Ραψομάτι Αρκαδίας – “Πρώτη παίρνει φως μια νιόνυφη και φιλάει το χέρι του παπά και τον δίνει το τσιμπιλχανέ” (χρήματα).

 

Στην Αθήνα – Τα κορίτσια ανάβουν την λαμπάδα τους από λαμπάδα κάποιου άντρα, για να παντρευτούν.

 

Στη Χίο, όταν ο παπάς διαβάζοντας το Ευαγγέλιο λέει: “και σεισμός εγένετο μέγας” και ψάλλεται το Χριστός Ανέστη, η ατμόσφαιρα δονείται από τις κωδωνοκρουσίες, τους πυροβολισμούς, τους κρότους των κροτίδων και πυροτεχνημάτων. Μερικές φορές στόχος των κροτίδων που εκσφενδονίζονται είναι ο ίδιος ο παπάς.

 

Στην Κορώνη της Μεσσηνίας ένα πραγματικό πανδαιμόνιο γίνεται στους δρόμους, όπου πολλοί σπάνε πήλινα κανάτια, όπως λένε στη Ζάκυνθο, “για τη χάρη του Χριστού και την πομπή των Οβραίων”, αλλά στην ουσία, για την εκφόβιση των δαιμόνων που αντιμάχονται την Ανάσταση του Σωτήρος.

 

Στη Σινώπη, οι πιστοί δεν λησμονούν το πάθος τους κατά του Ιούδα και όταν πει ο παπάς το Χριστός Ανέστη, τότε θα πάρει ο καθένας από κάτω ένα δαφνόφυλλο να το κάψει, γιατί η δάφνη είναι καταραμένο δέντρο. (από τη δάφνη κρεμάστηκε ο Ιούδας)

 

Στην Κέρκυρα, το Μεγάλο Σάββατο γεμίζουν στην αγορά ένα κάδο με νερό και τον στολίζουν με πρασινάδες και λουλούδια. Όποιος περάσει από κει πρέπει να ρίξει στη μαστέλα ένα νόμισμα. Και μόλις σημάνουν οι καμπάνες της Ανάστασης, όσοι βρεθούν κατά τύχη εκεί κοντά, παίρνουν νερό από τον κάδο και πλένουν το πρόσωπο και τα χέρια τους, για να καθαριστούν από κάθε βρωμιά και αμαρτία. Συγχρόνως οι γυναίκες δαγκώνουν, στο σπίτι τους, όποιο σιδερένιο αντικείμενο βρουν πρόχειρο, (ένα κλειδί στη Ζάκυνθο), λέγοντας “Σιδερένιο το κεφάλι μου !”.

 

Στη Φθιώτιδα τη νύχτα που γίνεται η Ανάσταση, ένας Επίτροπος της Εκκλησίας παίρνει μια σκλίδα (καλάμι από βρίζα) αγιασμένη από τον αγιασμό των Φώτων, ανεβαίνει στο καμπαναριό ψηλά και την ανάβει για να προφυλάξουν ολόκληρη την περιοχή από το χαλάζι. Ο τόπος που θα δει το φως αυτής της σκλίδας δεν κινδυνεύει από χαλάζι. Το Aγιο Φως της Ανάστασης, που θα φωτίσει το αγιασμένο από τα Φώτα καλάμι, έχει την δύναμη να προστατεύσει ολόκληρη την περιοχή που θα φωτίσει από το φως της Ανάστασης.

 

Στη Βινία των Αγράφων την ώρα που θα πει ο παπάς το Χριστός Ανέστη, οι Χριστιανοί καίνε το φανό. Μαζεύουν τα παιδιά ξερά κλαδιά πάνω στο βράχο, που είναι αντίκρυ στο χωριό και λέγεται Σουφλί. Ακούγοντας το πρώτο Χριστός Ανέστη, τρέχουν με τη λαμπάδα στο χέρι (που την άναψαν, όταν ο παπάς είπε “Δεύτε λάβετε φως”) και λαμβάνουν φωτιά στο φανό”.

 

Στη Σύρο το Μεγάλο Σάββατο αρχίζει με το κάψιμο του φανού, στη θέση στην Κιουρά της Πλάκας. Το Πανελλήνιο αυτό έθιμο έχει σχέση με τη δεισιδαιμονία του λαού μας που πιστεύει ότι η καταστροφή του ομοιώματος του προδότη θα τον απαλλάξει από τα όποια δεινά.

 

Η Ανάσταση του Χριστού είναι και για το λαό σύνθημα αγάπης, το οποίο εκδηλώνεται με τον αμοιβαίο ασπασμό των εκκλησιαζόμενων.

 

Η ακριβής ώρα που έγινε η Ανάσταση του Ιησού, αποτελεί ένα σημείο προβληματισμού και διαφωνίας μεταξύ των μελετητών, αφού κανένας από τους Ευαγγελιστές δε κάνει σαφή αναφορά σε αυτήν.

 

Ο Ματθαίος αναφέρει “Οψέ Σάββατων τη επιφωσκούση εις μί­αν σαββάτων”, προσδιορίζοντάς την μέχρι την ανατολή του η­λίου, την πρώτη ημέρα της εβδο­μάδος, εννοώντας την Κυριακή.

Ο Λουκάς επίσης αναφέρεται στη πρώτη ημέρα της εβδομάδας, τα βαθιά χαράματα: “Τη δε μια των σαββάτων, όρθρου βαθέως ήλθον επί το μνήμα”.
O Ιωάννης γράφει όταν πέρασε η ημέρα του Σαββάτου, κατά την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, όταν ήταν ακόμα σκοτάδι: “Έρχεται πρωί σκοτίας έτι ούσης εις το μνημείον”.

Και ο Μάρ­κος , συμφωνεί ως προς την ημέρα και προσδιορίζει το χρόνο μετά τη δύση του ηλί­ου. “Λίαν πρωί της μιας σαββάτων έρχονται επί το μνημείον ανατείλαντος του ηλίου”.

 

Η Ανάσταση

Είναι φανερό πως όλοι συμφωνούν ως προς την ημέρα, Κυριακή, αλλά δίνουν διαφορετικές εκδοχές ως προς την ώρα της Αναστάσεως. Αυτό πιθανότατα συμβαίνει γιατί δεν τους ενδιαφέρει ιδιαιτέρως η ώρα αλλά θεωρούν καθοριστικής σημασίας την επιβεβαίωση της ημέρας. Κι αυτό γιατί θέλουν να τονίσουν πως έγινε ακριβώς όπως το είχε πει ο Ιησούς.

Ο Χριστός είχε δηλώσει στους μαθητές Του “αποκτανθήναι και τη τρίτη ημέρα εγερθήναι”, δηλαδή ότι θα καταδικαστεί σε θάνατο, αλλά την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί. Αυτό λοιπόν που επιθυμούν όλοι οι ευαγγελιστές είναι να γίνει σαφές ότι πράγματι, αναστήθηκε ο Ιησούς την τρίτη ημέρα!

Ο Ιησούς Χριστός πεθαίνει το μεσημέρι της Παρασκευής. Μέχρι τα μεσάνυχτα της Παρασκευής, είναι η πρώτη μέρα, μέχρι τα μεσάνυχτα Σαββάτου είναι η δεύτερη μέρα, οπότε ο Ιησούς πρέπει να αναστήθηκε από τις 00.01 την νύχτα της Κυριακής μέχρι και τις 24.00 της ίδιας ημέρας.

Γι αυτό το λόγο η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ορίσει ως ώρα της Ανάστασης, ακριβώς τη στιγμή που ξεκινάει η τρίτη ημέρα, με το σκεπτικό πως όποτε κι αν αναστήθηκε ο Χριστός, η σωστή ώρα περιέχεται μέσα στην Κυριακή.

 

 

 

Πηγή:

parapolitika.gr/

newsbomb.gr/