Σάββατο του Λαζάρου, Λαζαρίνες και Κυριακή των Βαΐων: Τα έθιμα, οι γαστρονομικές παραδόσεις, τα μαγειρέματα

Σάββατο του Λαζάρου και Κυριακή των Βαΐων: Τα έθιμα, οι γαστρονομικές παραδόσεις, τα μαγειρέματα

 

Το Πάσχα δεν είναι πια και τόσο μακριά. Οι πρώτες μέρες όμως που μας φέρνουν ακόμη πιο κοντά στην ίδια τη γιορτή και τα έθιμά της – γαστρονομικά και μη- είναι το Σάββατο του Λαζάρου και η Κυριακή των Βαΐων.

 

Μαθαίνουμε τα έθιμα και τις γαστρονομικές παραδόσεις, που κάνουν ακόμη πιο κατανυκτική την ατμόσφαιρα αυτών των ημερών και τηρούνται ευλαβικά εδώ και γενιές σε τόσες διαφορετικές γωνιές της Ελλάδας.

 

Σάββατο του Λαζάρου

 

Οι Λαζαρίνες, τα κάλαντα και τα στολισμένα καλαθάκια με τα λαζαράκια

Είναι η ημέρα που οι Έλληνες γιορτάζουν την «πρώτη ανάσταση», την έγερση του φίλου του Χριστού, του «αγέλαστου» Λάζαρου, που ο Χριστός νίκησε τον θάνατο. Το Σάββατο του Λαζάρου θεωρείται η ημέρα του θανάτου και της ζωής. Σε κάποια χωριά οι αγρότες δεν μαζεύουν εκείνη τη μέρα τη σοδειά τους, γιατί φοβούνται ότι οι καρποί της γης φέρνουν τον θάνατο μέσα τους.

 

Σχεδόν πανελλαδικά, με το έθιμο των λαζαροκούλουρων οι ζώντες τιμούν, μαρτυρούν και ανακαλούν μνήμες των ανθρώπων που έφυγαν από τη ζωή. Οι γυναίκες με τα παιδιά ζυμώνουν ανθρωπόμορφα ψωμάκια, που παίρνουν μαζί τους σε καλαθάκια για να ψάλλουν τα κάλαντα του Λαζάρου. Σε μερικές περιοχές, όπως στα ορεινά του Ρεθύμνου, οι γυναίκες ζυμώνουν μικρές και μεγαλύτερες κουλούρες τις οποίες πλουμίζουν με σταυρούς, στέφανα και άνθη. Τις τοποθετούν στον ναό, διαβάζονται κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας και στη συνέχεια κόβονται σε κομμάτια, από τα οποία ένα κρατά η οικογένεια του νεκρού. Τα υπόλοιπα μοιράζονται σε δίσκους και πανέρια και τα μοιράζει ο ιερέας στην πλατεία του χωριού, στα καφενεία και στα καταστήματα.

 

Σε πολλές περιοχές, την παραμονή της γιορτής οι Λαζαρίνες, μικρά και νεαρά κορίτσια, μαζεύουν λουλούδια από τους αγρούς και στολίζουν το καλαθάκι τους. Την επομένη, ντυμένες με τοπικές ενδυμασίες, γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τον Λάζαρο και εισπράττοντας ένα μικρό φιλοδώρημα, χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα φαγώσιμα.

 

Κυριακή των Βαΐων

Τα «βαγιοχτυπήματα», το ψάρι και η σημασία του

Η Κυριακή της Μεγάλης Εβδομάδας ονομάζεται έτσι, γιατί «μετά βαΐων και κλάδων» έγινε η υποδοχή του Χριστού στα Ιεροσόλυμα. Χαρακτηριστικό έθιμο της ημέρας είναι ο στολισμός των εκκλησιών με βάγια, ενώ μετά τη λειτουργία ο παπάς ευλογεί και δίνει στους πιστούς σταυρούς από βάγια, τους οποίους βάζουν στα εικονίσματα ή όπου αλλού χρειάζονται προστασία. Εκτός από βάγια -κλαριά από φοίνικες δηλαδή- χρησιμοποιούνται και άλλα νικητήρια φυτά, όπως δάφνη, ιτιά, μυρτιά και ελιά. Μετά τη λειτουργία μοιράζονται στους πιστούς. Η Εκκλησία μας καθιέρωσε ήδη από τον 9ο αιώνα το έθιμο αυτό, μια και, όπως αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, «όχλος πολύς… έλαβον τα βαΐα των φοινίκων και εξήλθον εις υπάντησιν αυτώ». Τα πρώτα χριστιανικά χρόνια στα Ιεροσόλυμα ο επίσκοπος έμπαινε στην πόλη «επί πώλου όνου» αναπαριστώντας το γεγονός, ενώ στα βυζαντινά γινόταν «ο περίπατος του αυτοκράτορα» από το Παλάτι
προς τη Μεγάλη Εκκλησία.

 

 

Λαζαρίνες: Ένα ξεχωριστό έθιμο της Κοζάνης

Του Νικόλα Μπάρδη

 

Κάθε χρόνο το Σάββατο του Λαζάρου αναβιώνει στην Αιανή Κοζάνης ένα ξεχωριστό έθιμο, στο οποίο συμμετέχουν μόνο γυναίκες

 

Οι Λαζαρίνες είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα έθιμα του Σαββάτου του Λαζάρου, που αναβιώνει κάθε χρόνο στην Αιανή Κοζάνης.

 

Σ’ αυτό το έθιμο συμμετέχουν μόνο γυναίκες, διαφόρων ηλικιών, που φορούν πολύχρωμες παραδοσιακές φορεσιές και περίτεχνα κοσμήματα, ενώνοντας με τρόπο μοναδικό το παρελθόν με το παρόν. Το εν λόγω έθιμο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα, και σχετίζεται με την αναγέννηση της φύσης μετά τον Χειμώνα, και την ανανέωση της ζωής. Προσιδιάζει αρκετά στα γνωστά «Παρθένεια» της αρχαιότητας.

 

Πολλοί λαογράφοι και ερευνητές των ελληνικών παραδόσεων θεωρούν, ότι τα Λαζαριάτικα ή τα Λαζαριανά, που συναντούμε τόσο στην ηπειρωτική, όσο και στη νησιωτική χώρα, σχετίζονται με τα αρχαία κάλαντα της εαρινής πρωτοχρονιάς, που με την πάροδο του χρόνου προσαρμόστηκαν στις γιορτές της Άνοιξης, όπως το Σάββατο του Λαζάρου, που είναι προάγγελος της Ανάστασης του Κυρίου. Μάλιστα, η αποκλειστική συμμετοχή γυναικών οφείλεται στο γεγονός, ότι ο Λάζαρος είχε μόνο αδερφές.

 

Το έθιμο συνεχίστηκε αδιάκοπα μέσα στα χρόνια, ακόμη και την περίοδο της Τουρκοκρατίας, που τότε συμβόλιζε την ελπίδα του σκλαβωμένου γένους για εθνική ανάταση και ανάσταση. Τα χρόνια που ακολούθησαν, στην Αιανή Κοζάνης το έθιμο απέκτησε περισσότερο τη μορφή γυναικείου χορευτικού δρώμενου, στο οποίο συμμετείχαν έφηβες και γυναίκες που ήταν σε ηλικία γάμου. Τα κορίτσια την παραμονή του Λαζάρου συγκεντρώνονταν σε κάποιο κονάκι (ένα σπίτι της γειτονιάς), διασκέδαζαν και έφτιαχναν με προσοχή τις στολές τους, για να βγουν την επόμενη στους μαχαλάδες, να χορέψουν και να τραγουδήσουν. Πρόκειται για μία ιεροτελεστία που έφερνε και εξακολουθεί να φέρνει κοντά τις γυναίκες της κοινότητας, βάζοντάς τες στο επίκεντρο της προσοχής.

 

Αφού, λοιπόν, ολοκληρωθεί το πέρασμα από όλες τις γειτονιές του χωριού, οι Λαζαρίνες μαζεύονται στην κεντρική πλατεία για το Τσιντσιρό, τον μεγάλο χορό, που αποτελεί και το αποκορύφωμα του δρώμενου. Κάθε «μπλίκι» που φτάνει στην πλατεία, διακόπτει το τραγούδι των άλλων, μπαίνει στην αρχή του χορού και ερμηνεύει το τραγούδι «Τσιντσιρό», σε στίχους του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος. Οι Λαζαρίνες της Αιανής ξεχωρίζουν για τις πολύχρωμες φορεσιές τους, τα μοναδικά κοσμήματα που φορούν, όπως καδένες, φλουριά κι αλυσίδες, αλλά και για τα στεφάνια με λουλούδια που φέρουν στο κεφάλι, που είναι σύμβολο γονιμότητας.

 

Τα τελευταία χρόνια το έθιμο έχει επικεντρωθεί στην ημέρα του Σαββάτου του Λαζάρου, ενώ οι επισκέψεις στα σπίτια γίνονται μόνο από μικρές Λαζαρίνες, μικρά δηλαδή κορίτσια και έφηβες έως 15 χρόνων, ενώ οι μεγαλύτερες ηλικιακά γυναίκες συμμετέχουν μόνο στον τρανό χορό. Αν τύχει να βρεθείτε εκείνη την ημέρα στην περιοχή, μην παραλείψετε να παρακολουθήσετε από κοντά αυτό το ξεχωριστό έθιμο, που μένει ακλόνητο στο πέρας των αιώνων.
 

Πηγή:

skai.gr/

flamis.gr/