Αποκριές στον Πολιχνίτο Λέσβου

Στα παλιά τα χρόνια οι Αποκριές ήταν πολύ πιο εύθυμες και γραφικές

από σήμερα.

Στην εποχή μας η ζωή έχει γίνει πιο δύσκολή, το κέφι λιγόστεψε και η

πρόοδος έσβησε τα ωραία παλιά μας έθιμα.

Ας τα θυμηθούμε λοιπόν ξανά και ας τα μεταδώσουμε στα παιδιά μας,

για να μάθουν και αυτά τις Απόκριες του παλιού καιρού.

Η πρώτη βδομάδα της Αποκριάς αρχίζει από την Κυριακή του Τελώνου

και του Φαρισαίου, που ανοίγει το Τριώδιο. Είναι η «Προφώνη» ή

«Προσφώνη». Οι τελάληδες των χωριών φώναζαν να αγοράσουν οι χωρικοί

τα γουρούνια για την Αποκριά. Όλα τα χωριά ήταν γεμάτα από πολλά

θρεφτάρια – γουρούνια. Την Πέμπτη της επόμενης βδομάδας τα έσφαζαν 

και από παντού έβγαινε η λαχταριστή τσίκνα με το ψήσιμο τους. Ήταν η

 «Τσικνοπέμπτη» που ετοίμαζαν τα λουκάνικα, τα «σύγληνα» και άλλους μεζέδες 

της Αποκριάς.

Έπιναν, χόρευαν, τραγουδούσαν μέχρι την Καθαρά Δευτέρα. Τα γλέντια

κρατούσαν για ένα εικοσαήμερο περίπου. Μαγείρευαν πολλά φαγητά, οι

νοικοκυρές είχαν πολλές δουλειές και έτσι ξεχνούσαν τα φαγητά, που

«τσίκνωναν», «έπιαναν», «κολλούσαν» και μύριζαν Τσίκνα. Έτσι η Πέμπτη

αυτή ονομάστηκε «Τσικνοπέμπτη»

Η δεύτερη εβδομάδα ήταν η «Κρεατινή» έτρωγαν κρέας, λουκάνικα και

υπήρχε πολύ κέφι με πολύ κρασί, βεγκέρες σε γνωστά σπίτια με αστεία και

γλέντι. Λένε σατυρικά τραγούδια – λογοπαίγνια –ξεφαντώνουν.

Η τρίτη εβδομάδα ήταν η «Τυρινή» έτρωγαν τυριά, γαλακτερά,

ρυζόπιττες, κολοκυθόπιτες. Λεγόταν και «Μακαρονού» γιατί στη Λέσβο

έτρωγαν και πολλά μακαρόνια. Τα γλέντια κορυφωνόταν αυτή την εβδομάδα,

ως την Καθαρά Δευτέρα.

Μασκαρευόνταν με παλιά ρούχα, μουτζουρωνόταν, έβαζαν δέρματα

ζώων, γινόταν αγνώριστοι. Πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, έλεγαν αστεία,

χόρευαν, έπιναν και γλεντούσαν όλοι μαζί. Ήταν δηλαδή ένας σωστός

Καρνάβαλος, πρωτόγονα οργανωμένος από τους χωρικούς.

Παρέες – παρέες ντυμένες αποκριάτικα με μουσική γυρνούσαν όλες τις

γειτονιές. Ο κόσμος ακολουθούσε τις μασκαρεμένες ομάδες και όλοι μαζί

κατέληγαν σε μια πλατεία στο επάνω μέρος του χωριού, στο «Χορό».

Εκεί γινόταν το μεγάλο αποκριάτικό γλέντι, χόρευαν και έπιναν με τα

ποτά που είχαν μαζί τους οι άντρες. Στις κοπέλες κερνούσαν από μισό

λουκούμι και ήταν ευκαιρία η κάθε κοπελιά να δει και να χορέψει με το

παλικάρι που ποθούσε η καρδιά της.

Τα αποκριάτικα γλέντα τελείωναν την Κ. Δευτέρα με πολλά σατυρικά –

άσεμνα – ελευθερόστομα τραγούδια και μεταμφιέσεις που είχαν την καταγωγή

τους σε πανάρχαιές τελετές. (Μεταμφιέζονταν σε ναύτες, βρακούσες –

τσιγγάνες με κόκκινο γαρύφαλλο στο αυτί.... κουδούνια στο λαιμό και

μουτζουρωμένα πρόσωπα).

Αποκριάτικα τραγούδια Πολιχνίτου

Η μηλιά

Μηλιά που είσαι στο γκρεμό

με μήλα φορτωμένη

τα μήλα σου λιμπήστηκα

μα το γκρεμό φοβούμαι

Σαν τον φοβάσαι τον γκρεμό

έλα απ’ το μονοπάτι

να σε χορτάσω με γλυκά

και μυρωδάτα μήλα

Το μονοπάτι μ’ έβγαλε

σ’ ένα ρημοκλησάκι

που ‘χει σαράντα μνήματα

αδέλφια και ξαδέρφια.

Ο πετεινός

Ένας πετεινός μεγάλος και τρανός

μας την πλάκωσε την κότα

μπρος τ’ παπά τ’ Μουτζούρ τη πόρτα.

Η κλώσσα

Η κλώσσα τα πουλιά

η κλώσσα τα πουλιά

δεν τ’ έβγαλε σουστά

ή σουστά ή σουστα

θα μας τα βγαλς

ή στου διάουλου (2) θα πας

Κλώσσα του κακνις

 δεν το πιασι κανες

μόνο γω θα σι του πιάσω 

τσι θα σι του ξιμαλιάσω.

Χόρευαν μπροστά στο φούρνο όλες οι γειτόνισσες μόλις τον σφράγιζαν με τη

λάσπη και έλεγαν:

«Ψηνότιν τα αρνοκάφκαλα

Ψηνότιν τσι οι κτσουπαπούδις»

Ήταν ένα τραγούδι για αυτήν την γειτόνισσα (την φτωχιά) που είχε στο ταψί

της (κλειστά) βρεγμένα κουκιά γιατί δεν είχε.

Ακολουθεί βίντεο με αποκριάτικα έθιμα και αποκριάτικους χορούς από το Σύλλογο της Αθήνας  ''Ο Πολιχνίτος Λέσβου''

https://youtu.be/m7D-4Zg1wEg

Πηγή: Νηπιαγωγείο Πολιχνίτου - Σύλλογος  Αθήνας ''Ο Πολιχνίτος Λέσβου''

 

 

Tο έθιμο της «Καλογεροδευτέρας» στη Δράμα

Φωτ: Facebook/Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Καλαμπακίου

 

Πρόκειται για ένα δρώμενο με ρίζες στην διονυσιακή λατρεία που έφεραν αυτούσιο μαζί τους οι πρόσφυγες τον Οκτώβριο του 1922 και το οποίο συμβολίζει την γονιμότητα της γης.

Η πρώτη εκτενής περιγραφή του εθίμου έγινε, σύμφωνα με την πρόεδρο του συλλόγου Αθανασία Θεοδωρίδου, από τον Γεώργιο Βιζυηνό το 1888 στο βιβλίο με τίτλο «Οι Καλόγεροι και η λατρεία του Διονύσου εν Θράκη».

Το δρώμενο, τα έθιμα και οι συμμετέχοντες

Σύμφωνα με την παράδοση, το πρωί της Τυρινής Δευτέρας συγκεντρώνονται δέκα έως είκοσι νεαροί άνδρες, ανύπαντροι, και διαλέγουν εκείνο τον οποίο θα είναι ο «καλόγερος».

Στη συνέχεια τον ντύνουν με δέρματα ζώων και στη μέση του περνούν κουδούνια προβάτων. Το πρόσωπό του το βάφει με στάχτη και στο κεφάλι φοράει μια κουκούλα από δέρμα ζώου. Στα χέρια του κρατά δύο ξύλα, τα ντοκμάκια.

Οι συνοδοί του επίσης είναι βαμμένοι με στάχτη στο πρόσωπο. Στην παρέα υπάρχει πάντα και κάποιος μεταμφιεσμένος σε κατσιβέλα, που ενίοτε συνοδεύεται από τον «γύφτο» (κατσίβελο).

Μόλις ο θίασος συγκροτηθεί, οι άνδρες περιφέρονται στα σπίτια του χωριού με τη συνοδεία μιας γκάιντας κάνοντας πολύ θόρυβο. Ο καλόγερος με τα ντοκμάκια χτυπά τα κάρα στις αυλές των χωριανών, λέγοντας πως έχουν χαλάσει και για την επιδιόρθωσή τους απαιτεί να πληρωθεί ο ίδιος και η παρέα του.

Πολλές φορές κάποιοι από τη συνοδεία κρατούν αλυσίδες στα χέρια και δένουν από το λαιμό τον οικοδεσπότη ζητώντας να εξοφληθεί το χρέος. Οι κάτοικοι τους δίνουν συνήθως χρήματα και αυγά. Παράλληλα, κερνούν τον καλόγερο και τη συντροφιά του διάφορους μεζέδες με τσίπουρο ή κρασί.

Λίγο πριν τη δύση του ήλιου ο θίασος καταλήγει στην πλατεία, όπου συγκεντρώνονται όλοι οι κάτοικοι.

Συνολικά γίνονται τρεις περιφορές, ενώ η γκάιντα συνοδεύει το δρώμενο σε όλη τη διάρκεια της τέλεσής του. Η συντροφιά του καλόγερου παλιότερα επέλεγε τον καλύτερο νοικοκύρη του χωριού και τον έχριζε βασιλιά- σήμερα βέβαια, ο «βασιλιάς» και ο «καλόγερος» προσφέρονται εθελοντικά για να αναλάβουν το ρόλο τους.

 

Ταυτόχρονα, καταφθάνει ένα ξύλινο άροτρο, στο οποίο οι μεταμφιεσμένοι παίρνουν τη θέση των βοδιών και ο βασιλιάς κρατώντας το αλέτρι κι ένα ξύλινο κοντάρι τους κεντρίζει για να «οργώσουν» τη γη. Κάποια στιγμή οι μεταμφιεσμένοι που έχουν τη θέση των βοδιών πέφτουν κάτω προσποιούμενοι ότι είναι ανήμποροι».

 

Στο Καλαμπάκι της Δράμας το έθιμο τελειώνει με το βρέξιμο του βασιλιά από τους παρευρισκόμενους κατοίκους, σε μια συμβολική κίνηση που ολοκληρώνει το τελετουργικό.

 

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

 

Πηγή: lifo.gr