Του Σταυρού: Ήθη και έθιμα της μεγάλης γιορτής της ορθοδοξίας

 

 

Στις 14 Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία τιμά τον Σταυρό του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως το «καύχημά» Της και η «δόξα» Της. Την ημέρα αυτή, σε αρκετές περιοχές της χώρας, αναβιώνουν διάφορα έθιμα που κρατούν ζωντανή την ορθόδοξη παράδοση.

 

Την ημέρα του εορτασμού της υψώσεως του Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) συνηθίζεται να μοιράζεται βασιλικός γιατί η Αγία Ελένη βρήκε το Σταυρό του Κυρίου σε ένα χώρο που ήταν κατάφυτος από βασιλικούς και για το λόγο αυτό ο ιερέας μοιράζει στους πιστούς κλαδάκια βασιλικού.

 

Με τον Αγιασμό και το βασιλικό της Υψώσεως του Σταυρού φτιάχνεται το προζύμι της νέας χρονιάς που τα παλαιότερα χρόνια οι νοικοκυρές χρησιμοποιούσαν για να ζυμώσουν το ψωμί αλλά και τα πρόσφορα. «Με τ΄Σταυρού τον αγιασμό κάμνε το προζύμ’ για ούλο το χρόνο» συμβούλευαν οι μητέρες τις θυγατέρες τους.

 

Όταν ο Γεώργιος Μέγας απεσταλμένος από την Ακαδημία Αθηνών επισκέφτηκε το Κατάλακκο για να καταγράψει τα έθιμα της Λήμνου, οι Λημνιές του είπαν: «κάθε σπίτι, κάθε νοικοκυρά φέρνει ένα κουμάρ’ με νερό στην εκκλησιά, τ’ αφήνουν στη μέση της εκκλησίας, όπου γίνεται ο αγιασμός, και μετά το παίρνουν. Με τον αγιασμό αυτό κάνουν το προζύμι της χρονιάς το κάνουν καινούργιο. Το παλιό το σβούν΄ το ζυμώνουν την τελευταία εβδομάδα».

 

Ακόμα και οι Τουρκάλες ήθελαν να πάρουν αγιασμό και σταυρολούλουδα Κάποτε μια Τουρκάλα από την Κώμη ρώτησε κάποιες Λημνιές της Καλλιόπης γιατί το ψωμί τους είναι γλυκό και δε μουχλιάζει.

-Γιατί στη ζύμη μέσα βάζουμε Αγιασμό από τη γιορτή του Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου απάντησαν οι Λημνιές.

-Θα μου δώσετε και μένα; ρώτησε η Τουρκάλα. Αμηχανία. Οι Λημνιές βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση. Πώς να δώσουν αγιασμό σε μια μουσουλμάνα; Από την άλλη δεν ήθελαν να αρνηθούν. Έτσι της έδωσαν απλό νερό και της είπαν πως ήταν αγιασμός.

Και το θαύμα έγινε. Η πίστη της Τουρκάλας ότι το νερό που της έδωσαν οι Λημνιές ήταν αγιασμός, φούσκωσε το ψωμί, το έκανε γλυκό και δεν μούχλιασε. Όταν αργότερα η Τουρκάλα τις ευχαρίστησε εκείνες δεν αποκάλυψαν την απάτη τους.

 

Το βασιλικό που έπαιρναν από τον ιερέα, αρχικά τον χρησιμοποιούσαν για να σταυρώσουν το προζύμι και στην συνέχεια τον τοποθετούσαν μέσα σε ποτήρι με νερό ευελπιστώντας να βγάλει ρίζες για να τον ξαναφυτεύσουν. Συνήθιζαν να λένε για το βασιλικό:
«Βασιλικός κι αν μαραθεί
Κι αν γείρουν τα κλωνιά του
Ρίξε νερό στη ρίζα του
Να’ ρθεί στα πρωτινά του».

 

Για τους γεωργούς τα μέσα Σεπτέμβρη ήταν πια και ο κατάλληλος καιρός για να αρχίσουν σιγά σιγά να σπέρνουν. Έλεγαν: « του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε».

Οι γεωργοί φέρνουν στην εκκλησία μείγμα από τα δημητριακά που θα σπείρουν για να δεχθούν την ειδική ευλογία του ιερέα: «Βλαστήσαι την γην, και δούναι σπέρμα το σπείροντι, και άρτον εις βρώσιν» («Ευχή επί ευλογήσει του σπόρου»).

 

Την ημέρα του Σταυρού, οι ναυτικοί συνήθιζαν να σταματούν τα μακρινά ταξίδια με ιστιοφόρα, όπως συμβούλευε η παροιμία: «Του Σταυρού, σταύρωνε και δένε».

 

Στην Αίγινα αναβιώνει ο λεγόμενος «Λειδινός», μία μιμητική παράσταση, με μοιρολογήματα και ταφή ενός ομοιώματος μικρού παιδιού, έθιμο με πιθανότατα αρχαία καταγωγή. Ακολουθεί η προσφορά κολλύβων και η τελετουργία κλείνει με χορούς και τραγούδια.

 

Οι επιλογικοί στίχοι του μοιρολογιού:

Πάλι θα ρθεις, Λειδινέ μου
Με του Μάρτη τις δροσιές
Με τ’ Απρίλη τα λουλούδια
Τσαι του Μάη τις δουλειές…
Ήρθε η ώρα να μας φύγεις,
πάαινε εις το καλό,
τσαι με το καλό να έρθεις
τσ’ όλους να μας βρεις γερούς…

 

Ο «Λειδινός» («Δειλινός» με αντιμετάθεση δ και λ) είναι ένα δρώμενο, όπου κυριαρχεί το στοιχείο του θανάτου ως προϋπόθεση για τη νέα ζωή, με αυτονόητο τον συμβολισμό που αφορά τον μαρασμό της φύσης και την αναγέννησή της κάθε χρόνο.

 

Στην Κίμωλο, την ημέρα αυτή καίνε στη φωτιά τα λουλούδια τής Πρωτομαγιάς και πηδούν τρεις φορές πάνω από την πυρά. Εκείνο, όμως, που έχει την τιμητική του είναι το μοσχοβόλο φυτό, βασιλικός, που έχει δεθεί με την ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού. Σύμφωνα με την παράδοση, υπέδειξε στην Αγία Ελένη, λόγω της μυρωδιάς του, τη θέση τού Σταυρού του Μαρτυρίου του Κυρίου μας. Οι γλάστρες με βασιλικό μεταφέρονται από τις γυναίκες στην Εκκλησία, όπου παραμένουν κάτω από την άγια εικόνα, ενώ ο ιερέας κόβει απ’ αυτές ένα ματσάκι και ραντίζει το εκκλησίασμα και στη συνέχεια μοιράζει το βασιλικό. Θεωρείται ως ιαματικό φυτό και διατηρείται στο εικονοστάσι του σπιτιού.

 

Στο νησί Νάξος, οι κάτοικοι γέμιζαν την Ωραία Πύλη με καρπούς δέντρων για να ευλογηθούν από τον ιερέα την ημέρα του Σταυρού.

 

Οι Κρητικοί, την ημέρα του Σταυρού, σταύρωναν με βασιλικό το κρασί, ενώ σε νησιωτικές περιοχές με ελαιόδεντρα κοπανούσαν στο γουδί ελιές και έβγαζαν λάδι, με το οποίο άναβαν το καντηλάκι. Δεν ήταν μόνο οι παραστατικές κινήσεις των ανθρώπων, αλλά ήταν και εκπληκτικά λόγια, όπως αυτά: «Όπως τρέχει το νερό από την πηγή, όπως τρέχει το νερό στη θάλασσα, έτσι να τρέχουν και όλα τα καλά στο σπιτικό μας».

Αλλά, όμως, ο Σεπτέμβριος μήνας είναι και μήνας του τρύγου (Βεντέλια – Τρύος – καμπανολόημα). Παλιότερα η έναρξη του τρύγου άρχιζε την ημέρα του Σταυρού, με την ευλογία των σταφυλιών στην Εκκλησία, ενώ αγιάζονταν και ευλογούνταν και στις 6 Αυγούστου, γιορτή του Σωτήρος, όπως τη λέει ο λαός μας. Ένα συγκλονιστικό έθιμο του τρύγου ήταν αυτό που γινόταν στις Χαμένες Πατρίδες της Μ. Ασίας και του Πόντου, που σήμερα ακριβώς (14 Σεπτεμβρίου), έρχεται στη μνήμη μας η γενοκτονία και ο ξεριζωμός του Ελληνισμού. Ο κλητήρας της Κοινότητας ειδοποιούσε από βραδύς τους συγχωριανούς με τη δυνατή φωνή του, την έναρξη του τρύγου και ότι πρέπει να μεταφέρουν στην εκκλησία σταφύλια για να ευλογηθούν.

 

Του Σταυρού, πάλι, άρχιζε η χειμερινή περίοδος για τους αγρότες και τους ναυτικούς, αλλά και για τους ψαράδες.

 

Τα θερινά ενοικιοστάσια έληγαν του Σταυρού και άρχιζαν τα νέα ενοικιοστάσια, τα λεγόμενα χειμερινά. Βέβαια, σε ορισμένες περιοχές, κυρίως ορεινές, άρχιζαν από τις 26 Οκτωβρίου, ημέρα εορτής του Αγίου Δημητρίου, και έληγαν στις 23 Απριλίου, ημέρα εορτής του Αγίου Γεωργίου. Αλλά ακόμα και οι συμφωνίες για το ταίριασμα, απασχόληση βοσκών άρχιζαν στις 14 Σεπτεμβρίου. Αυτά συνέβαιναν, όπως τονίσαμε και πιο πάνω, σε ορισμένες περιοχές της χώρας μας και κυρίως στις νησιωτικές, ενώ στις περισσότερες περιοχές ορόσημο ήταν ο Άγιος Δημήτριος.

 

Σύμφωνα, πάλι, με τις τοπικές παραδόσεις, κάθε ιδιοκτήτης χωραφιού έπρεπε μέχρι του Σταυρού να έχει μαζέψει τον καρπό του, ώστε να μπορούν οι βοσκοί να αφήσουν ελεύθερα τα ζώα τους να βοσκήσουν τα υπολείμματα των προϊόντων. Κυρίως οι μόνες αγροτικές καλλιέργειες που έμεναν αμάζευτες ήταν τα «καλαμπόκια».

Για το λόγο αυτό και την ημέρα αυτή την ονόμαζαν ημέρα του Σταυρού, ημέρα της «Απολύσεως», γιατί άφηναν ελεύθερα τα ζωντανά τους να βοσκήσουν. Την ονόμαζαν, όμως, και ημέρα του «Κλέφτη», γιατί ξετρελαίνονταν όλοι να τρώνε τα κατσικοπρόβατα ό,τι υπόλοιπο υπήρχε.

 

Έτσι, λοιπόν, ο λαός μας σμίγει την ημέρα αυτή τα θρησκευτικά έθιμα με τις ασχολίες, τις δοξασίες, τις προλήψεις, την ευλογία των καρπών, τη νηστεία και τα θεωρεί έθιμα ευετηρίας και αρχή μιας νέας εποχής στον κύκλο του έτους.

 

Πηγή:

https://xanthinews.gr - Του Απόστολου Ποντίκα, δασκάλου, καθηγητή, πτυχ. Πολιτικών Επιστημών, σχολικού συμβούλου

https://www.ekklisiaonline.gr/

 

 

 

 

Ο τρύγος του Σεπτέμβρη

 

Το πιο γνωστό πρόσωπο του Σεπτεμβρίου είναι εκείνο του τρυγητή. Οι περισσότερες απεικονίσεις του, ακόμη από τη βυζαντινή περίοδο, τον παριστάνουν, είτε να τρυγά ο ίδιος, είτε με το τρυγοκόφινο γεμάτο σταφύλια, είτε να είναι στεφανωμένος με κλήματα της αμπέλου, είτε να είναι περιστοιχισμένος από άνδρες και γυναίκες σε ευθυμία που προκάλεσε ο μεθυστικός καρπός του αμπελιού.

 

Ο τρύγος κρύβει μέσα του μία γλυκιά ανάμνηση ακόμη και για τα παιδιά της πόλης. Παλιότερα, ήταν το πρώτο μάθημα στα αναγνωστικά του Δημοτικού. Φρέσκα παιδικά μυαλουδάκια ρουφούσαν τις πληροφορίες και τις εικόνες τού πρώτου εκείνου μαθήματος και η χαρά της εισόδου στην καινούργια σχολική τάξη λες και γέμιζε από τους ήχους και τις μυρωδιές του πατητηριού.

 

Στην ύπαιθρο, ο τρύγος ήθελε πολλά χέρια και ήταν πάντα μία από τις πιο συμμετοχικές διαδικασίες της αγροτικής ζωής. Ίσως να είναι και από τις λίγες εργασίες που διατηρήθηκαν μέχρι και σήμερα όπως ήταν στο παρελθόν, καθώς η συλλογή των τσαμπιών απαιτεί προσοχή που δεν μπορεί να εξασφαλίσει ένα μηχάνημα. Ο νοικοκύρης του αμπελιού έπρεπε να εξασφαλίσει εργάτριες, κουβαλητάδες, καλάθια και αχθοφόρα ζώα, να ετοιμάσει τα εργαλεία, να φροντίσει για φαΐ και πιοτί, να καθαρίσει το πατητήρι κλπ.

 

Η έναρξη του τρύγου καθοριζόταν από την κοινότητα ή από τον έμπορο που αγόραζε τη σοδειά. Στην Ανακού της Καππαδοκίας ο πατρίκιος (ντελάλης) του χωριού, ανεβαίνοντας σε ένα ψηλό σημείο της πλατείας, ειδοποιούσε αποβραδίς για το μέρος που θα τρυγούσαν την επόμενη. Έπρεπε να τρυγήσουν όλοι την ίδια μέρα στο ίδιο μέρος, γιατί στην επιστροφή περίμενε ο ενοικιαστής για τον φόρο.

 

Ο τρύγος ήταν αργία για τα σχολεία καθώς όλη η κοινότητα συμμετείχε ενεργά, όχι μόνο στις εργασίες αλλά και στο γλέντι που τις συνόδευε. Στις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης, παραδείγματος χάριν, όπου άκμαζε παλιότερα η αμπελουργία, η πρώτη μέρα του τρύγου χαιρετιζόταν με τύμπανα και τραγούδια. Όλοι οι συμμετέχοντες προσέρχονταν στο αμπέλι τραγουδώντας και χορεύοντας και με τον ίδιο τρόπο αποχωρούσαν.

 

Επειδή ο τρύγος αλλά και η ωρίμανση του μούστου ήταν διαδικασία ευαίσθητη, οι αγροτικοί πληθυσμοί έδιναν ιδιαίτερη σημασία στους οιωνούς και τηρούσαν με θρησκευτική ευλάβεια τα έθιμα. Στη Λευκάδα δεν άρχιζαν ποτέ τρύγο το Σάββατο. Στην Ικαρία φρόντιζαν ν΄ αρχίσουν τρύγο την Τετάρτη. Στη Λέρο πρόσεχαν ποια μέρα έπεφτε του Αη Γιαννιού του Λιοτροπιού στις 24 Ιουνίου και άρχιζαν την επόμενη. Στα Βούρβουρα της Κυνουρίας άφηναν πάντα ένα κλίμα άτρυγο. Ένας πήγαινε να φέρει κανάτι με το αμίλητο νερό και όλοι νίβονταν πάνω σε αυτό το κλίμα.

 

Σε κάθε αγροτική κοινότητα, η κατασκευή του πατητηριού απαιτούσε τη μέγιστη προσοχή και την επιστράτευση όλης της εμπειρίας των κτιστάδων. Από το πάτημα των σταφυλιών αλλά και τη διαχείριση του μούστου εξαρτάτο η ποιότητα του κρασιού, ενός από τα βασικά αγαθά μαζί με το λάδι και το σιτάρι, που θα χρησιμοποιείτο σε πλήθος περιπτώσεων σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς: στη χαρά και στο πένθος, στη Θεία Λειτουργία και το γλέντι, στο μαγείρεμα αλλά και στα πάμπολλα έθιμα, το κρασί ήταν και παραμένει πάντα εκεί, έτοιμο να επηρεάσει τη διάθεση, να σηματοδοτήσει συμβολισμούς, να συντροφέψει προσωπικές αλλά και κοινωνικές στιγμές.

 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο τρύγος αποτελούσε πάντοτε κεντρική στιγμή στον κύκλο του χρόνου, ενίσχυε δεσμούς, γεννούσε ελπίδες, έδινε υποσχέσεις για εύθυμες κοινωνικές εκδηλώσεις, γινόταν ο καλός φίλος σε ώρες δύσκολες αλλά και σε ώρες χαρμόσυνες. Και βέβαια, σε περιοχές με βασικό εισόδημα από τα σταφύλια, ο τρύγος αποτελούσε θεία δωρεά, καθώς, αυτός ο ευαίσθητος καρπός ήταν και παραμένει ευάλωτος στα τερτίπια του καιρού και σε έκτακτες φυσικές καταστροφές.

 

Πηγή: pemptousia.gr

 

Ο χορός στη ζωή μας

Γράφει η Έλλη Τσιρογιάννη

 

 

 

Η 29η Απριλίου έχει καθιερωθεί από την UNESCO ως ημέρα που γιορτάζεται η πιο όμορφη τέχνη ο «χορός».

 

Ο χορός συμβάλλει πολύπλευρα στον άνθρωπο και στη ζωή του. Ο χορός είναι μια καλλιτεχνική απόλαυση και διασκέδαση, παίζει μεγάλο ρόλο στη ζωή μας.

 

Στη σημερινή εποχή πολλά τα οικονομικά προβλήματα της κάθε οικογένειας, ο χορός προσφέρει την καλύτερη διέξοδο. Ο χορός και το δημοτικό τραγούδι ενώνουν.

 

Πιστεύω ότι ο χορός γενικά για όλους μας είναι χαρά, ενθουσιασμός, έκφραση και αστείρευτη πηγή ζωής. Το να μη χορεύει κάποιος είναι δυσάρεστο. Σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις που γίνονται στην Ελλάδα πανηγύρια, γάμοι, γιορτές, γλέντια και διασκεδάσεις ο χορός και το τραγούδι έχουν την πρώτη θέση.

 

Ο χορός είναι ατόφια η ψυχή του λαού και η ανάσα του και όχι μόνο της ομαδικής ψυχής του, αλλά και της ατομικής.

 

Οι Ελληνικοί χοροί είναι στενά συνδεδεμένοι με την Εθνική μας ιστορία. Οι χοροί σε κάθε περιοχή της Ελλάδας διαφέρουν.

 

Έχουμε τα κλέφτικα τραγούδια που εξυμνούν τον ηρωισμό και την αυτοθυσία του Έλληνα και την γενναιότητα της γυναίκας που πολεμάει δίπλα στον άνδρα, δίπλα στον αδελφό στο γιο. Ο χορός είναι η πιο άμεση εκδήλωση των ανθρώπινων αισθημάτων και συναισθημάτων.

 

Πρέπει οι γονείς και οι Σύλλογοι να ωθούν τα σημερινά παιδιά να μαθαίνουν παραδοσιακούς χορούς, ώστε να μένουν κοντά στη Λαϊκή παράδοση. Οι Σύλλογοι που διατηρούν χορευτικές ομάδες επιτελούν μεγάλο έργο, με σκοπό πάντα τη διατήρηση της Παράδοσης.

 

Χορεύει κάποιος γιατί διασκεδάζει, αποκτά φίλους, αυτοπειθαρχεί, χαλαρώνει, μαθαίνει τη συνεργασία, εκφράζει όσα δεν μπορεί να πει.

 

Χορός σημαίνει ν’ αφήσω τη μουσική να με οδηγήσει και να μιλήσει η ψυχή μου, μέσα από την κίνηση.

Ας αραδιαστούμε όλοι στο χορό !! στο ζωντανό θεσμό με το παρελθόν !!!

 

Έλλη Τσιρογιάννη

Πρόεδρος Αργιθεατών Τρικάλων

 

 

Πηγή: www.trikalanews.gr

 

 

«Κλέφτες Βελτσιστινοί» - Ζίτσα Ιωαννίνων

 

 

 Ιδιότυπο τσάμικο από την περιοχή της Ζίτσας Ιωαννίνων σε εξάσημο ρυθμό. Πρόκειται για τοπική διασκευή του παλαιότερου, ευρύτερα διαδεδομένου τραγουδιού «Κλέφτες παλιοί», αλλά είναι πιο περίτεχνη και με περισσότερα γεμίσματα μελωδία.

 

 Το συνοδευτικό τραγούδι είναι γνωστό σε ολόκληρη σχεδόν την Ήπειρο και αναφέρεται στους Κλέφτες Κρομμύδα και Πουτέτση από τη Βελτσίστα (νυν Κληματιά) Ιωαννίνων, οι οποίοι εκτός από πολεμιστές ήταν και άριστοι γλεντζέδες. Οι πολεμιστές αυτοί έζησαν και έδρασαν στην ύστερη Τουρκοκρατία, δηλ. κατά τα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ου. Παρόλα αυτά, η γενναιότητά τους έκανε τον κόσμο να τους παρομοιάζουν με τους Κλέφτες της εποχής του 1821. Η δημιουργία του εν λόγω τραγουδιού αποδίδεται από τον Τάσο Χαλκιά, στον παλιό δεξιοτέχνη του βιολιού Λάλο Φάκο.

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=ymFr5JQMXgs

 

 

 

Δίσκος:

"Ζίτσα - Καταγραφές τραγουδιών και χορών περιοχής Ζίτσας"

 

ΜΟΥΣΙΚΟΙ:

Τραγούδι: Γιάννης Καψάλης

Κλαρίνο: Σταύρος Καψάλης

Λαουτοκιθάρα: Διαμάντης Κάλλης

Λαούτο: Θανάσης Μαρκόπουλος

Ντέφι: Πολυχρόνης Καψάλης

Βιολί: Βασίλης Αβραάμ

 

Οι στίχοι:

Άιντε ωρέ οι κλέφτες εξουρί-, ξουρίζονταν μπω μπω, οι κλέφτες μπω, μπω οι κλέφτες.

Ένας τον άλλον ξούριζαν μπω μπω, οι κλέφτες μπω, μπω οι κλέφτες.

Eίχαν ξυράφια μαλαματένια μπω μπω, οι κλέφτες μπω, μπω οι κλέφτες.

Mε τα γυαλιά γυαλίζονταν μπω μπω, οι κλέφτες μπω, μπω οι κλέφτες.

Kι ο καπετάνιος χόρευε μπω μπω, οι κλέφτες μπω, μπω οι κλέφτες.

 

 

#greek_folk_music #music_of_epirus

 

Πηγή:

Youtube.com – Greek folk music

in.gr

 

Τελετουργίες του νερού στην ελληνική Λαϊκή Εθιμοταξία – Β΄

Του Δρος Μ. Βαρβούνη

 

 

Το νερό λοιπόν πρωταγωνιστεί σε πολλά από τα ελληνικά τελετουργικά έθιμα της ελληνικής λαϊκής λατρείας. Ιδιαίτερη μάλιστα δύναμη πιστεύεται πως έχει το νερό από τη βρύση ή από την πηγή, το τρεχούμενο δηλαδή νερό, αφού πιστεύεται πως σε κάθε μια από τις πηγές αυτές ενοικεί και ένα δαιμονικό πνεύμα, συνήθως καλοποιό. Σε ορισμένα έθιμα του ελληνικού λαού, η δύναμη αυτή ενισχύεται με την τήρηση τελετουργικής σιωπής, οπότε και πρόκειται για «αμίλητο νερό».

 

Έτσι, αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και γλυκιά να είναι και η ζωή τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την «ταΐζουν», με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα ήταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο. Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα «βατόφυλλο» και τρία χαλίκια, «κλέβουν νερό», αφού μόνο εξ αρπαγής μπορούν να δεσμευθούν τα πνεύματα, κατά πάγια λαϊκή θρησκευτική αντίληψη, και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το «αμίλητο νερό». Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.

 

Η ουσιαστική έννοια της τελετουργικής σιωπής, που αναφέρθηκε παραπάνω, είναι η αποφυγή του κρότου που θα μπορούσε, κατά την λαϊκή μεταφυσική αντίληψη, όπως όλοι οι κρότοι να αποδιώξει το πνεύμα που ζωοποιεί και ενδυναμώνει μαγικά το νερό. Αμίλητο νερό χρησιμοποιείται σε διάφορα ελληνικά λαϊκά έθιμα. Κυρίως σε μαντικές εθιμικές πράξεις, όπως στον κλήδονα της εορτής του Γενεσίου του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (24 Ιουνίου), αλλά και κατά την εορτή του δια κολλύβων θαύματος του αγίου Θεοδώρου (πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής), αλλά και την Πρωτομαγιά, στην Κύπρο. Στην περίπτωση αυτή, το νερό μέσα στο οποίο εμβαπτίζονται τα «σημάδια» μεταφέρεται την παραμονή από τη βρύση του χωριού, μέσα σε απόλυτη τελετουργική σιωπή του μεταφέροντος, την οποία προσπαθούν έντεχνα να διαταράξουν οι συγχωριανοί που τον συναντούν κατά την πορεία του από τη βρύση προς το σπίτι, με κάθε είδους πειράγματα.

 

Μάλιστα, στον κλήδονα το αμίλητο νερό ενισχύεται μαγικά με το κόκκινο πανί, με το οποίο σκεπάζουν το δοχείο που το τοποθετούν. Χρήση αμίλητου νερού, πάντα από πηγή ή βρύση, μαρτυρείται και σε διάφορες μαγικές συνταγές της ελληνικής χειρόγραφης μαγικής παράδοσης. Κάποτε μάλιστα, για να ενισχυθεί η δύναμή του, το αμίλητο νερό πρέπει να προέρχεται από τρεις βρύσες ή τρία πηγάδια, και να μείνει την παραμονή της τέλεσης του εθίμου στα άστρα, που με το φως τους ενισχύουν την υπερφυσική δύναμή του, όπως συνέβαινε στα έθιμα των Ρωμιών της Πόλης. Στη Λέσβο μάλιστα, το αμίλητο νερό προερχόταν από την θάλασσα, και μάλιστα έπρεπε να προέρχεται από σαράντα κύματα.

 

Αμίλητο νερό έπαιρναν στο σπίτι και στα διαβατήρια και ευετηρικά λαϊκά έθιμα της Πρωτοχρονιάς. Στους Μικρασιάτες μάλιστα ο αρχηγός της οικογένειας έπαιρνε το πρωί της Πρωτοχρονιάς το αμίλητο νερό, και με αυτό στα χέρια έκανε ποδαρικό στο σπίτι του. Κατόπιν έχυναν το μαγικά ενισχυμένο αυτό νερό μέσα στο σπίτι ή στο κατώφλι, πιστεύοντας συνειρμικά ότι με παρόμοιο τρόπο θα έτρεχαν άφθονα τα αγαθά και τα πλούτη στο σπίτι, σε όλη τη χρονιά που άρχιζε. Στο Σιτοχώρι των Σερρών η όλη τελετουργία γίνεται την δεύτερη μέρα του χρόνου, και μαζί με το νερό παίρνουν από την πηγή ή την βρύση και μια πέτρα με μούσκλια, μια «μαλλιαρή πέτρα», ώστε να εξασφαλιστεί στο σπιτικό σταθερότητα, υγεία και ευτυχία. Οι Σαρακατσάνοι έπαιρναν το αμίλητο νερό τα Χριστούγεννα, ενώ οι κάτοικοι των Φαράσων της Καππαδοκίας έκαναν παρόμοια τελετουργία κατά τα Φώτα, και οι παλαιοί Αθηναίοι κατά την 1^η Μαρτίου, οπότε εθιμικά και ευετηρικά καλωσόριζαν την άνοιξη.

 

Την Πρωτομαγιά έπαιρναν αμίλητο νερό σε χωριά του νομού Πέλλας, ενώ της Αναλήψεως έπαιρναν θαλασσινό αμίλητο νερό στον Πολιχνίτο της Λέσβου. Σε ορισμένες περιοχές, αμίλητο νερό χρησιμοποιούσαν και στην τέλεση ορισμένων μαγικών καταδέσμων και επωδών, ενώ στη Μεσσηνία χρησιμοποιούσαν αμίλητο νερό για το πιάσιμο του προζυμιού και το ζύμωμα των ψωμιών του γάμου. Στο Σκαλοχώρι Βοΐου με αμίλητο νερό πότιζαν τελετουργικά τα λίγα στάχυα που άφηναν αθέριστα στο χωράφι, μετά την ολοκλήρωση του θερισμού. Τέλος, αμίλητο νερό χρησιμοποιούσαν σε μαγικό έθιμο της αποδημίας, που αποσκοπούσε στην εξασφάλιση καλού ταξιδιού και ανάλογης τύχης στον ξενιτεμένο. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι η τήρηση της τελετουργικής σιωπής που ενδυναμώνει το νερό και το κάνει μαγικά και υπερφυσικά αποτελεσματικό, σύμφωνα με μια πανάρχαιη αντίληψη για τη δύναμη της σιωπής, που απηχείται σε πολλές αντίστοιχες αναφορές αρχαίων ελληνικών και λατινικών πηγών.

 

Πηγή: https://www.dogma.gr/dialogos/teletourgies-tou-nerou-stin-elliniki-laiki-ethimotaksia

 

 

Ο Μήνας Σεπτέμβριος στην Ελληνική παράδοση

 

Ο Μήνας Σεπτέμβριος στην Ελληνική παράδοση

 

Οι 12 μήνες της Αλκης Κυριακίδου- Νέστορος

 Ο Σεπτέμβρης είναι ο ένατος μήνας του χρόνου. Το όνομά του, όμως, σημαίνει έβδομος, από το λατινικό septem= εφτά. Ήταν έβδομος ο Σεπτέμβρης, όταν το έτος των Ρωμαίων άρχιζε από τον Μάρτη· πριν δηλαδή καθιερωθεί ως πρωτοχρονιά η 1ηΙανουαρίου. Η 1ηΣεπτεμβρίου ήταν επίσης για τους Ρωμαίους η τρίτη πρωτοχρονιά (εκτός από την 1ηΜαρτίου), η οποία μάλιστα διατηρήθηκε και στο Βυζάντιο και είναι ακόμη, όπως ξέρουμε, η αρχή του εκκλησιαστικού έτους.

Την 1η Σεπτεμβρίου οι Ρωμαίοι την ονόμαζαν indictio (= ινδικτιώνα). Η λέξη αποδόθηκε στα ελληνικά με τον όρο επινέμησις και σημαίνει κατανομή των φόρων. Ινδικτιώνα δεν σημαίνει μόνο κατανομή των φόρων, αλλά είναι και ένας τρόπος υπολογισμού του χρόνου για την εκκλησιαστική χρονολόγηση. Η κάθε ινδικτιώνα αποτελεί έναν κύκλο δεκαπέντε χρόνων. Σε τι αντιστοιχεί αυτός ο κύκλος; Δεν συμφωνεί με τους κύκλους του Ηλίου, ούτε με τους κύκλους της Σελήνης.

Γιατί λοιπόν μετρούν το χρόνο ανά δέκα πέντε; Το ερώτημα αυτό απασχόλησε, φαίνεται και τους εκκλησιαστικούς ερμηνευτές. Στο συναξαριστή (αυτός που γράφει τους βίους των Αγίων) του Νικόδημου υπάρχει η ακόλουθη εξήγηση: «ότι η αιτία του να ανεβαίνει η ινδικτιώνα έως εις τας δεκαπέντε, είναι η εναλλαγή των ανθρωπίνων ηλικιών· κατά δεκαπέντε γάρ χρόνους αλλάττουν οι άνθρωποι μεγάλας εναλλαγάς. Διότι εις τους δεκαπέντε χρόνους αρχίζει ο άνθρωπος να τριχώνει· εις τους δις δεκαπέντε λαμβάνει το τέλειον της ηλικίας· εις τους τετράκις δεκαπέντε γίνεται λευκογενής· εις τους πεντάκις δεκαπέντε γίνεται ο άνθρωπος γέρων· και εις τους εξάκις δεκαπέντε γίνεται ο άνθρωπος εσχατόγερος».

Το Σεπτέμβρη όλες οι σοδειές έχουν πια συγκεντρωθεί. Γιαυτό και το κράτος μπορεί τώρα να κατανείμει τους φόρους στους υπηκόους ανάλογα με την παραγωγή που είχε ο καθένας. To Σεπτέμβρη αρχίζει η προετοιμασία της σποράς και παλιότερα γίνονταν οι αγροτικές συμβάσεις και τα ταξίδια των ναυτικών.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας η 1η Σεπτεμβρίου ονομάστηκε και ονομάζεται Αρκιχρονιά ενώ η παραμονή της, η 31η Αυγούστου Κλειδοχρονιά, γιατί κλειδώνει ο παλιός ο χρόνος καιξεκλειδώνει ο καινούργιος. Με την αρχή του καινούργιου πιστεύουνε πως ο άγγελος απογράφει τις ψυχές που θα πεθάνουνε μέσα στη χρονιά· γι’αυτό και η 1η Σεπτέμβρη λέγεται σε πολλά μέρη του χρονογράφου.

Τα έθιμα που συνδέονται με τα περάσματα (πέρασμα από κάτι που τελειώνει σε κάτι καινούργιο που αρχίζει) ονομάζονται στη Λαογραφία «διαβατήρια έθιμα». Ας δούμε ποια είναι αυτά που εντοπίζονται στην πρωτοχρονιά του Σεπτέμβρη.

Στη Χώρα της Κώ το βράδυ της παραμονής αστρονομούν,[...] Στην Σωζόπολη της Ανατολικής Θράκης την ημέρα αυτή το πρωί ράντιζαν ο καθένας με αγιασμό το σπίτι του, τα αμπέλια του και τα δίχτυα τους οι ψαράδες για να βλογηθούν και να δώσουν πολλά ψάρια. Τα διαβατήρια έθιμα, συνεπώς, αποσκοπούν στο να εξασφαλιστεί η ευημερία για την καινούργια εποχή που τώρα αρχίζει.

Η σημαντικότερη γιορτή του Σεπτέμβρη είναι η 14 του μήνα, του Σταυρού (ο μήνας λέγεται και Σταυριάτης, Σταυρός και η 1η του μήνα Πρωτοσταυριά). Την ημέρα αυτή έχουμε την φθινοπωρινή ισημερία και είναι σημαντικό χρονικό όριο για τις δουλειές των Ελλήνων χωρικών (γεωργών και ναυτικών).

Με τη γιορτή του Σταυρού στους περισσότερους ελληνικούς τόπους συνδέεται η προετοιμασία του σπόρου που θα ξαναγονιμοποιήσει στη γη. «Ηρθε Σταυρός, σταύρωνε και σπέρνε» λένε στο χωριό Δρυμός. Τότε κατεβάζουν το σταυρό των σταχυών, που το είχαν πλέξει με τα τελευταία στάχυα του θερισμού, τρίβουνε τα στάχυα και πηγαίνουνε τους σπόρους εκείνους μαζί με άλλους στην εκκλησιά. Το ίδιο κάνουνε και στη Νάξο.

Μια άλλη συνήθεια είναι να αναπιάνουν, όπως λένε, την ημέρα αυτή το προζύμι της χρονιάς. Στο χωριό Αργυράδες της Κέρκυρας οι γυναίκες παίρνουν ένα κλωνάρι βασιλικό από την εκκλησία και κάθε μια το πηγαίνει σπίτι, παίρνει αμίλητη νερό από το πηγάδι, και σε μια καδίνα παστρικιά σαν κουφέτο βάζει το αμίλητο νερό, αλεύρι, το κλωνάρι του βασιλικού, με μια ξύλινη κουτάλα το ανακατεύει, το κάνει ένα λείο μείγμα, μετά το πλάθει, το αφήνει να φουσκώσει, χωρίς καθόλου προζύμι. Αυτό το αποδίδουν στη θαυματουργή επίδραση του σταυρολούλουδου (βασιλικού) που φύτρωσε σύμφωνα με την παράδοση, στο μέρος που είχανε παραχώσει οι άπιστοι τον Τίμιο Σταυρό, και μοσχοβόλησε όλος ο κόσμος.[...]

Η γιορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού είναι επίσης το χρονικό όριο για να δέσουν τα καράβια τους οι ναυτικοί.

Τέλος πρέπει να αναφέρουμε το πλέον γνωστό περιεχόμενο αυτού του μήνα: Τον Τρύγο. Η γιορτή του κρασιού είναι σήμερα από τις πιο γνωστές τουριστικές ατραξιόν των αμπελουργικών περιοχών.

Αλλωστε ο Σεπτέμβρης είναι γνωστός σαν Τρυγητής Τρυγομηνάς και Πετμεζάς. Στον τρύγο χρειάζεται μεγάλη προσοχή να μη «βασκαθούν» τα σταφύλια. Δεν τρυγούν Τρίτη και Παρασκευή, φροντίζουν να μη τελειώσουν Σάββατο και δεν δουλεύουν τις αργίες να μη τους τιμωρήσει ο Άγιος (8 Σεπτεμβρίου Γενέθλιο της Θεοτόκου, 26 του Σεπτέμβρη του Ιωάννη του Θεολόγου-τον λένε άγιο Γιάννη Ταλαρά ή Καλαθά).

Μπλε Υπερπανσέληνος: Έρχεται την Τετάρτη το μεγαλύτερο και φωτεινότερο φεγγάρι του 2023

 

Μπλε Υπερπανσέληνος: Έρχεται την Τετάρτη το μεγαλύτερο και φωτεινότερο φεγγάρι του 2023

 

Το σπάνιο φαινόμενο της "Μπλε Υπερπανσελήνου", που θα παρακολουθήσουμε σήμερα Τετάρτη, συμβαίνει κάθε 2 ή 3 χρόνια

Την Τετάρτη 30 Αυγούστου ο νυκτερινός ουρανός θα λάμψει από τη μεγαλύτερη και φωτεινότερη πανσέληνο του 2023. Ονομάζεται "Μπλε Υπερπανσέληνος".

Αξίζει να σημειώσουμε ότι υπάρχουν δύο τύποι μπλε φεγγαριού. Η "Μπλε Υπερπανσέληνος" του Αυγούστου ανήκει στην πρώτη κατηγορία(Ημερολογιακό Μπλε Φεγγάρι), όπου έχουμε δύο πανσελήνους μέσα στον ίδιο μήνα. Αυτό συμβαίνει περίπου κάθε δύο ή τρία χρόνια καθώς μια νέα πανσέληνος ανατέλλει κάθε 29,5 ημέρες. Το επόμενο μπλε φεγγάρι θα το δούμε στις 31 Μαΐου 2026, σύμφωνα με τον ιστότοπο timeanddate.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο LiveScience, ο δεύτερος τύπος "Μπλε Υπερπανσέληνος", που ονομάζεται (εποχιακό μπλε φεγγάρι), περιγράφει την τρίτη πανσέληνο από τις τέσσερις κατά τη διάρκεια μιας αστρονομικής περιόδου. Αυτό συμβαίνει όταν ένα ημερολογιακό έτος έχει 13 πανσέληνους αντί για 12. Το επόμενο εποχιακό μπλε φεγγάρι, το οποίο επίσης συμβαίνει κάθε δύο ή τρία χρόνια, θα ανατείλει στις 19 Αυγούστου 2024.

Ο όρος "υπερπανσέληνος" συμβαίνει όταν η Σελήνη βρίσκεται στο πλησιέστερο σημείο της τροχιάς της γύρω από τη Γη. Η τροχιά του φεγγαριού γύρω από τη Γη είναι ελλειπτική, οπότε κάθε μήνα φτάνει σε ένα κοντινότερο σημείο (περίγειο) και ένα πιο μακρινό (απόγειο). Το φεγγάρι που βρίσκεται στο περίγειο ή εντός 90% του περιγείου σε ένα δεδομένο μήνα, ονομάζεται υπερ-σελήνη, σύμφωνα με τον Φρεντ Έσπενακ, αστρονόμο και πρώην υπολογιστή εκλείψεων της NASA.

Η δεύτερη πανσέληνος του Αυγούστου είναι η τρίτη και πλησιέστερη από τις τέσσερις υπερπανσέληνους του 2023. Σε απόσταση 357.344 χιλιομέτρων από τη Γη, θα είναι η μεγαλύτερη και φωτεινότερη υπερπανσέληνος του 2023.

Η επόμενη πανσέληνος, το "Φεγγάρι του Θερισμού" όπως είναι γνωστή, θα ανατείλει στις 29 Σεπτεμβρίου. Εκτός του ότι είναι μία από τις πιο γνωστές πανσελήνους του έτους, είναι και η τελευταία υπερπανσέληνος του 2023.

Πηγή  :  thetoc. gr